طرز تهیه آش دندونی سنتی برای ۱۰ نفر؛ لعابدار و مجلسی
برای آش دندونی ۱۰ نفره، ۵۴۰ گرم گندم پوستکنده، ۱۷۰ گرم نخود و ۹۰ گرم لوبیا چیتی را ۸ تا ۱۲ ساعت بخیسانید. سپس با ۳ لیتر آب حدود ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه بپزید. پیازداغ و ادویه را همراه ۷۵۰ میلیلیتر آبقلم اضافه کنید و حدود ۳۵ تا ۴۵ دقیقه دیگر بپزید. در پایان دارچین و نمک را تنظیم کرده و آش را با پیازداغ سرو کنید.
آش دندونی یا آش دندانی یکی از غذاهای مناسبتی ایرانی است که به مناسبت رویش نخستین دندان کودک تهیه میشود. در خانوادهها و مناطق مختلف ایران، ترکیب مواد و شیوه سرو این غذا تفاوتهایی دارد، اما گندم و حبوبات معمولاً از مواد اصلی آن هستند.
پخت آش دندونی بخشی از یک رسم فرهنگی و خانوادگی است و نباید آن را روشی برای تسریع یا آسانترشدن دنداندرآوردن کودک دانست. در این دستور، آش با گندم پوستکنده، نخود، لوبیا چیتی، پیازداغ و آبقلم تهیه میشود و با پخت آرام، بافتی غلیظ و لعابدار پیدا میکند.
آش دندونی چیست؟
آش دندونی غذایی مناسبتی است که معمولاً به مناسبت درآمدن اولین دندان کودک تهیه و میان اعضای خانواده، دوستان یا همسایهها تقسیم میشود. نامهایی مانند آش دندانی و دندونک نیز برای نسخههایی از همین رسم استفاده میشود.
ترکیب آش در شهرها و خانوادههای مختلف ثابت نیست. بعضی نسخهها انواع بیشتری از حبوبات، عدس، ماش، گوشت یا برنج دارند؛ اما نسخه اصلی این صفحه بر پایه گندم پوستکنده، نخود و لوبیا چیتی تنظیم شده است.
نکته: این دستور برای پذیرایی در مراسم تهیه شده است و یک غذای مخصوص نوزاد محسوب نمیشود. به دلیل نمک، حبوبات کامل و بافت غذا، برای تغذیه مستقیم کودک باید متناسب با سن و شرایط کودک جداگانه تصمیمگیری شود.
اطلاعات دستور آش دندونی
| مورد | مقدار |
|---|---|
| مناسب برای | ۱۰ نفر |
| مقدار نهایی | حدود ۱۰ کاسه متوسط |
| درجه سختی | آسان |
| زمان آمادهسازی | ۲۵ دقیقه |
| حداقل زمان خیساندن | ۸ ساعت |
| زمان پخت | حدود ۲ ساعت و ۴۵ دقیقه |
| کل زمان با حداقل خیساندن | حدود ۱۱ ساعت و ۱۰ دقیقه |
| روش پخت | خیساندن و پخت آرام گندم و حبوبات روی اجاق |
مواد لازم برای آش دندونی ۱۰ نفره
| مواد | مقدار دقیق |
|---|---|
| گندم پوستکنده | ۵۴۰ گرم، حدود ۳ لیوان فرانسوی |
| نخود خشک | ۱۷۰ گرم، حدود ۱ لیوان فرانسوی |
| لوبیا چیتی خشک | ۹۰ گرم، حدود نصف لیوان فرانسوی |
| پیاز متوسط | ۴ عدد، حدود ۶۰۰ گرم |
| آبقلم یا استاک گوشت کمنمک | ۷۵۰ میلیلیتر، حدود ۳ لیوان فرانسوی |
| آب | ۳ لیتر برای شروع پخت، بهعلاوه آب جوش در صورت نیاز |
| روغن مایع | ۶۰ میلیلیتر |
| نمک | ۱۲ گرم، حدود ۲ قاشق چایخوری، تقسیمشده و قابل تنظیم بر اساس شوری آبقلم |
| زردچوبه | ۳ گرم، حدود ۱ قاشق چایخوری |
| فلفل سیاه نیمکوب | یکسوم قاشق چایخوری |
| دارچین آسیابشده | ۱٫۵ گرم، حدود نصف قاشق چایخوری |
مقدار مواد برای تعداد نفرات مختلف
| مواد اصلی | ۵ نفر | ۱۰ نفر | ۲۰ نفر |
|---|---|---|---|
| گندم پوستکنده | ۲۷۰ گرم | ۵۴۰ گرم | ۱٫۰۸ کیلوگرم |
| نخود | ۸۵ گرم | ۱۷۰ گرم | ۳۴۰ گرم |
| لوبیا چیتی | ۴۵ گرم | ۹۰ گرم | ۱۸۰ گرم |
| پیاز | ۲ عدد | ۴ عدد | ۸ عدد |
| آبقلم | ۳۷۵ میلیلیتر | ۷۵۰ میلیلیتر | ۱٫۵ لیتر |
برای حجمهای بزرگ، آب پخت را بهتر است مرحلهای اضافه کنید؛ قطر قابلمه، شدت حرارت و زمان پخت روی میزان تبخیر اثر میگذارند.
گندم آش دندونی باید چه نوعی باشد؟
برای این نسخه از گندم پوستکنده استفاده کنید. گندم باید سالم، بدون بوی کهنگی و یکدست باشد.
هدف در پخت این است که گندم کاملاً نرم شود و بخشی از دانهها باز شوند تا نشاسته طبیعی آنها آش را لعابدار کند.
گندم و حبوبات چند ساعت خیس بخورند؟
۸ تا ۱۲ ساعت خیساندن برای گندم، نخود و لوبیا مناسب است. نخود و لوبیا را جداگانه خیس کنید و در این مدت یک یا دو بار آب آنها را عوض کنید.
برای پخت نیز از آب تازه استفاده کنید.
طرز تهیه آش دندونی
خیساندن گندم و حبوبات
گندم پوستکنده، نخود و لوبیا چیتی را جداگانه بشویید و ۸ تا ۱۲ ساعت در آب سرد بخیسانید. در این مدت یک یا دو بار آب نخود و لوبیا را عوض کنید. پیش از پخت، آب خیساندن همه مواد را دور بریزید.
پختن گندم، نخود و لوبیا
گندم، نخود و لوبیا چیتی آبکششده را با ۳ لیتر آب تازه در قابلمه بزرگ بریزید و روی حرارت بالا به جوش برسانید. کف احتمالی روی آب را بگیرید، سپس حرارت را کم کنید و در قابلمه را نیمهباز بگذارید. حدود ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه بپزید تا گندم کاملاً نرم و باز شود و حبوبات نیز پخته شوند.
زمان را فقط با ساعت نسنجید. نخود و گندم کهنه ممکن است دیرتر نرم شوند. تا زمانی که مواد اصلی کاملاً نرم نشدهاند، سراغ مرحله نهایی جاافتادن نروید.
آمادهکردن پیازداغ و ادویه
سه عدد از پیازها را خلالی یا نگینی ریز کنید. ۴۵ میلیلیتر از روغن را در تابه روی حرارت متوسط گرم کنید و پیازها را ۱۰ تا ۱۲ دقیقه تفت دهید تا طلایی شوند. زردچوبه و فلفل سیاه را اضافه کنید و حدود ۲۰ ثانیه هم بزنید تا عطر ادویه آزاد شود.
افزودن آبقلم و پیازداغ
پیازداغ ادویهای و آبقلم یا استاک گوشت کمنمک را به قابلمه اضافه کنید و خوب هم بزنید. آش را ۳۵ تا ۴۵ دقیقه دیگر روی حرارت کم بپزید و هر چند دقیقه از کف قابلمه هم بزنید تا گندم لعاب بیشتری آزاد کند و آش بهآرامی غلیظ شود.
لعابدارکردن و تنظیم بافت
اگر بافت آش هنوز دانهدانه است، یک تا دو ملاقه از گندم و حبوبات نرمشده را با پشت ملاقه به دیواره قابلمه فشار دهید و دوباره با آش مخلوط کنید. در صورت غلیظشدن بیش از حد، آب جوش را کمکم اضافه کنید. آش باید غلیظ و لعابدار باشد اما حالت خمیری پیدا نکند.
افزودن دارچین و تنظیم نمک
دارچین و حدود سهچهارم نمک را اضافه کنید و آش را ۱۰ تا ۱۵ دقیقه دیگر روی حرارت کم بپزید. سپس بچشید و باقی نمک را فقط در صورت نیاز و با توجه به شوری آبقلم اضافه کنید.
تهیه پیازداغ نهایی و سرو
پیاز باقیمانده را خلالی کنید و با ۱۵ میلیلیتر روغن طلایی کنید. آش را در کاسههای سرو بکشید و با پیازداغ تزیین کنید. در صورت تمایل میتوانید هنگام سرو مقدار بسیار کمی دارچین روی آش بپاشید.
چرا آش دندونی باید لعابدار باشد؟
بخش مهمی از بافت این غذا از نشاسته گندم ایجاد میشود. وقتی گندم کاملاً نرم و بخشی از دانههای آن باز شود، آش بدون نیاز به آرد یا نشاسته غلیظ میشود.
اگر هنوز آب و دانهها از هم جدا هستند، معمولاً آش زمان بیشتری برای پخت و همزدن نیاز دارد.
راز جا افتادن آش دندونی
- گندم و حبوبات را از شب قبل خیس کنید.
- پخت اولیه را تا نرمشدن واقعی گندم ادامه دهید.
- بعد از اضافهشدن آبقلم، حرارت را کم نگه دارید.
- در مرحله پایانی از کف قابلمه مرتب هم بزنید.
- بخشی از گندم نرمشده را له کنید تا لعاب بیشتری آزاد شود.
- آب اضافی را یکباره داخل قابلمه نریزید.
آیا واقعاً ۶ تا ۸ ساعت پخت لازم است؟
اگر گندم پوستکنده و حبوبات از قبل خوب خیس شده باشند، معمولاً نیازی به ۶ تا ۸ ساعت جوشیدن مستقیم نیست. در این نسخه، حدود ۲ ساعت و ۴۵ دقیقه زمان پخت در نظر گرفته شده است.
با این حال تازگی گندم و حبوبات مهم است و در صورت سفتماندن باید زمان پخت افزایش پیدا کند.
اگر گندم هنوز سفت است چه کنیم؟
آب جوش اضافه کنید و پخت را ادامه دهید. افزودن آب سرد به قابلمه در حال پخت توصیه نمیشود، چون دمای غذا را ناگهان پایین میآورد.
چرا آش دندونی آبکی شده است؟
معمولاً گندم هنوز به اندازه کافی باز نشده یا آب زیادی در قابلمه وجود دارد.
در نیمهباز یا باز بگذارید و پخت را روی حرارت کم ادامه دهید. همزدن و لهکردن مقدار کمی از گندم نیز به قوام کمک میکند.
اگر آش بیش از حد سفت شد چه کنیم؟
آب جوش را هر بار حدود نصف پیمانه اضافه کنید، هم بزنید و چند دقیقه صبر کنید. گندم حتی بعد از خاموششدن نیز مقداری مایع جذب میکند.
چرا آش ته میگیرد؟
با بازشدن گندم، مایع آش نشاستهای و غلیظ میشود و احتمال چسبیدن آن به کف قابلمه بالا میرود.
در نیمه دوم پخت، حرارت را کم کنید و هر چند دقیقه آش را از کف قابلمه هم بزنید.
دارچین را چه زمانی اضافه کنیم؟
دارچین را در ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پایانی اضافه کنید تا عطر آن در پخت طولانی از بین نرود.
آیا آبقلم ضروری است؟
خیر، اما در نسخه اصلی این صفحه استفاده میشود. در صورت نبود آبقلم میتوانید همان مقدار استاک گوشت کمنمک استفاده کنید.
اگر از عصاره یا قرص استاک استفاده میکنید، به دلیل شوری متفاوت محصولات، نمک را تا پایان پخت بسیار محدود نگه دارید.
آیا آش دندونی کشک دارد؟
نسخههای آش دندونی در مناطق و خانوادههای مختلف متفاوتاند و برخی آن را با کشک، نعناعداغ یا مواد دیگری سرو میکنند.
آیا میتوان عدس یا ماش اضافه کرد؟
بله، در بعضی نسخههای سنتی حبوبات بیشتری مانند عدس یا ماش استفاده میشود. با این حال افزودن آنها نسبت مواد، مایع و زمان پخت را تغییر میدهد؛ بنابراین در دستور پخت اصلی این صفحه قرار نگرفتهاند.
آش دندونی و آش گندم چه تفاوتی دارند؟
از نظر مواد میتوانند شباهت زیادی داشته باشند، اما آش دندونی قبل از هر چیز با مناسبت رویش نخستین دندان کودک شناخته میشود و دستور آن بسته به سنت خانوادگی و منطقهای متفاوت است.
طرز تهیه آش گندم سنتی را نیز میتوانید برای مقایسه ببینید.
مشکلات رایج و راهحلها
| مشکل | علت احتمالی | راهحل |
|---|---|---|
| گندم سفت است | خیساندن یا پخت ناکافی | آب جوش اضافه کنید و پخت را ادامه دهید. |
| نخود سفت مانده | نخود کهنه یا زمان پخت کم | پیش از مرحله جاافتادن کاملاً نرم کنید. |
| آش آبکی است | آب زیاد یا گندم نپخته | بدون درپوش بیشتر بپزید. |
| آش خیلی سفت است | تبخیر زیاد و جذب آب توسط گندم | آب جوش را مرحلهای اضافه کنید. |
| آش ته میگیرد | حرارت زیاد و همزدن کم | حرارت را کم و از کف مرتب هم بزنید. |
| آش شور شده | آبقلم یا استاک شور | نمک را در پایان تنظیم کنید. |
| دارچین غالب شده | مقدار زیاد یا افزودن زودهنگام | فقط نصف قاشق چایخوری و در پایان استفاده کنید. |
روش نگهداری آش دندونی
- باقیمانده آش را پس از خنکشدن اولیه در ظرف دربسته داخل یخچال قرار دهید.
- برای بهترین کیفیت طی ۳ تا ۴ روز مصرف کنید.
- آش پس از سردشدن غلیظتر میشود؛ هنگام گرمکردن کمی آب اضافه کنید.
- آش را روی حرارت ملایم و همراه همزدن منظم گرم کنید.
آیا آش دندونی قابل فریز کردن است؟
بله. آش را پس از خنکشدن در سهمهای کوچک فریز کنید. پس از یخزدایی ممکن است بافت آن بسیار غلیظ باشد؛ هنگام گرمکردن کمی آب جوش اضافه کنید.
غذاهای مرتبط
پرسشهای متداول
آش دندونی برای چه مناسبتی پخته میشود؟
این غذا در سنت خانوادگی ایرانی با مناسبت رویش اولین دندان کودک ارتباط دارد و معمولاً برای پذیرایی و تقسیم میان خانواده و آشنایان تهیه میشود.
آیا آش دندونی باعث سریعتر درآمدن دندان میشود؟
خیر؛ چنین اثری بهعنوان اثر پزشک ثابت نشده است. ارتباط آش دندونی با دندان درآوردن بخشی از رسم و باور فرهنگی این مراسم است.
برای ۱۰ نفر چقدر گندم لازم است؟
حدود ۵۴۰ گرم گندم پوستکنده یا تقریباً ۳ لیوان فرانسوی.
گندم چند ساعت خیس بخورد؟
۸ تا ۱۲ ساعت.
آش دندونی چه حبوباتی دارد؟
در نسخه اصلی این صفحه نخود و لوبیا چیتی استفاده میشود.
آش دندونی چند ساعت میپزد؟
بعد از خیساندن، حدود ۲ ساعت و ۴۵ دقیقه؛ اما اگر گندم یا حبوبات هنوز سفت باشند، زمان بیشتری لازم است.
چطور آش دندونی لعابدار شود؟
گندم باید کاملاً نرم شود و بخشی از آن در طول پخت باز یا کمی له شود. پخت آرام و همزدن نیز به آزادشدن نشاسته کمک میکند.
آیا کشک لازم است؟
خیر. بعضی نسخهها با کشک سرو میشوند اما دستور اصلی این صفحه بدون کشک است.
آیا قرص استاک لازم است؟
خیر. آبقلم یا استاک گوشت کمنمک گزینه اصلی است.
آیا این آش مخصوص خوردن نوزاد است؟
این نسخه برای پذیرایی مراسم تنظیم شده است و به دلیل نمک، حبوبات کامل و بافت غذا، دستور غذای مخصوص نوزاد محسوب نمیشود.
تمامی محتوای سایت دارای حق نشر است. کپیبرداری بخشی یا تمام آن به هر شکل مجاز نیست و پیگرد قانونی دارد. بازنشر در سایتهای تجمیعکننده یا درون iframe اکیداً ممنوع است.
