روز جشن چله تابستان
وبسایت "فردای تازه" همان "تاروت رنگی" سابق می باشد.
جشن چله تابستان
جشن چله تابستان یکی از جشنهای باستانی و کهن ایرانی است که در روز دهم مرداد ماه (۱ اوت) برگزار میشود. این جشن به مناسبت گذر از نیمه تابستان و رسیدن به اوج گرمای سال برگزار میشده است. چله تابستان در تقویم ایرانی به عنوان نقطه اوج گرمای تابستان در نظر گرفته میشود و از این روز به بعد، با کاهش تدریجی طول روزها و کاهش شدت گرما، نشانهای از فرا رسیدن پاییز محسوب میشود.
در فرهنگ ایرانی، جشنهای مرتبط با تغییر فصلها اهمیت ویژهای داشتهاند و جشن چله تابستان نیز یکی از این جشنها بوده است. در این جشن، مردم به شکرگزاری از نعمتهای تابستان، برداشت محصولات کشاورزی، و سپاسگزاری از گرمای خورشید که باعث باروری و رشد محصولات میشود، میپرداختند.
در برخی مناطق، این جشن با برپایی آیینهای سنتی، موسیقی، رقص، و خوردن خوراکیهای محلی همراه بوده است. گرچه این جشن امروزه کمتر شناخته شده و برگزار میشود، اما همچنان بخشی از میراث فرهنگی و سنتهای ایرانی است که یادآور پیوند مردم با طبیعت و تغییرات فصلی است.
منوی دسترسی سریع
جشن چله تابستان یا جشن تموز
در دوران باستان ایران فصلها را به این شکل تقسیم بندی میکردند که چهل روز نخست فصل، با عنوان چله بزرگ و بیست روز پس از آن را چله کوچک مینامیدند.
در حقیقت جشن چله تابستان در ۴۰ روز نخستین فصل برگزار میشد. این دوران از طولانیترین روز سال آغاز شده و تا دهم مرداد پایان میگرفت.
قابل ذکر است در اولین روز تیر ماه یا ۳۱ خرداد ماه، ما شاهد بلندترین روز سال هستیم. به طوری که خورشید در روز مذکور مدت طولانیتری را از آسمان به زمین پرتو افکنی میکند.
در عین حال در روز دهم مرداد ماه خورشید در کرانه آسمان به بلندترین حد خود رسیده و در چنین روزی جشن تموز برگزار میشد.
برخی از مستندات تاریخی ذکر کردهاند در دوران ایران باستان ایام پس از نوروز شامل دو چهل روز بوده است. نخستین چهل روز که معروف به چهل روز معتدل بوده و چهل روز بعدی از گرمترین روزهای سال به شمار رفته و به چله تموز یاد میشد.
معنای تموز
تا به اکنون آشکار نیست که اولین بار چه هنگام از این کلمه استفاده شده و مفهوم آن چیست. ولی در کتابهای فرهنگ معین و خدا نقل شده تموز به معنای گرمایی است که با شدت و سختی زیاد همراه بوده و بیانگر چهارمین ماه سال است که خورشید در برج سرطان_ تیرماه واقع است.
همچنین روایات و رویدادهای متعددی در خصوص تموز نقل شده که تماس در آنها در جایگاه خدای مرگ و زندگی، ایزد خورشید، خدای زراعت و حاصلخیزی به چشم میخورد. لاکن به طور مشخص آشکار نیست تموز کدام یک از این موارد است.
قابل ذکر است کهنترین متنی که واژه تموز در آن به کار رفته مربوط به حماسه معروف گیلگمش می باشد.
انواع جشن های چله تابستان در نقاط مختلف ایران
با توجه به اینکه در عصر حاضر بسیاری از مردم ایران اطلاعات چندانی در خصوص جشن چله تابستان یا جشن تموز نداشته و یا اینکه با چنین واژهای آشنا نیستند، در عین حال در مناطق مختلف ایران اقوام و مردمانی هستند که همچنان آیین و مراسمات جزئی و متعددی را جهت پاسداشت چله تابستان برگزار میکنند.
در این مبحث برخی از جشنهای مربوط به چله تابستان را برایتان نام برده و به شرح آنها میپردازیم. این امر موجب شناخت مضاعف نسبت به مردم ایران در مناطق مختلف میشود که تا چه اندازه نسبت به سنتهای دیرین خود پایبند هستند.
جشن نوروز بل
در دوران کهن ایران ، مردمی که در مناطق شمالی کشور ساکن بودند از گاهشماری ستفاده مینمودند که به عنوان روزشمار اصلی این ناحیه محسوب شده و به تقویم گیلکی یا دیلمی مشهور بوده است.
تقدیم مذکور اختلافاتی با تقویم شمسی داشته و برای نمونه در تقویم گیلکی یک سال به ۳۶۰ روز تقسیم شده بود. لذا ۵ روزی که از مابقی سال باقی مانده بود را به عنوان پنجیک می خواندند. در صورتی که در سال کبیسه قرار داشتند یک روز نیز به آن ۵ روز افزوده میشد. این عامل موجب گردید تقویم مذکور طی سالها حرکت کرده و نخستین روز سال مطابق با اولین روز بهار نباشد.
در نهایت پس از گذشت سالهای بسیار، مردم ایران باستان بر آن شدند که یک روز را در جایگاه اولین روز سال در نظر گرفته و مابقی ایام سال را بر اساس آن محاسبه کنند.
با توجه به اینکه زراعت و کشاورزی اساسیترین حرفه و شغل مردم گذشته محسوب میشد، لذا در تصمیمات خود روز اول سال را زمانی قرار دادند که زارعین و کشاورزان فعالیتها و کارهای خود را به اتمام رسانده، خراج و مالیاتها را پرداخت کرده و با فراغ بال و بدون آشفتگی به مراسم و جشن آغاز سال نو بپردازند. این موضوع سبب شد روز وسط مرداد ماه را جهت انجام جشن نوروز بل تعیین کنند.
لذا اولین روز از سال دیلمی را در روز هفدهم مرداد انتخاب کرده و جشن و مراسم نوروز بل را در روز شانزدهم مرداد انجام میدادند. خاطرنشان میکنیم به علت وجود سالهای کبیسه، تعدادی از سالها نخستین روز مابین سیزدهم تا هفدهم مرداد ماه در حال تغییر بود. ولی در اغلب سالها روز شانزدهم مرداد ماه جشن مذکور برگزار میشد.
در روز شانزدهم مرداد همه مردم هنگام غروب آفتاب در کنار یکدیگر گرد آمده و اقدام به تمیز کردن منازل میکردند. همچنین البسه نو و زیباترین لباسها را بر تن کرده، آتشی افروخته و در کنار یکدیگر به جشن و پایکوبی میپرداختند. در حقیقت مردم ایران با گوش سپردن به آواز دلنشین ساز و دهل، آغاز سال جدید را جشن میگرفتند.
قابل ذکر است در حال حاضر بسیاری از مردم ساکن در مناطق شرق گیلان همچون دیلمان، سیاهکل، لنگرود و همچنین نواحی غرب مازندران، طالقان و الموت این جشن را برپا کرده و ارزش زیادی برای آن قائل هستند.
از آنجا که در زبان گیلکی واژه بل به مفهوم آتش بوده، لذا نوروز بل نشان دهنده مشعل آتش نوروزی میباشد.
از دیرباز آتش نمادی از چهار عنصر اساسی در طبیعت بوده و مردمان همواره قداست زیادی را برای آن قائل بودند. در عین حال برای بیان اخبار و رویدادها در میان مردم از آتش استفاده میکردند. همچنین آتش سمبلی از پاکی و طهارت بوده و جهت تشخیص و پیش بینی شرایط جوی در آینده استفاده میگردید.
مجموع این عوامل سبب گردید آتش جایگاه و نقش مهمی در میان اهالی گیلک یافته و در جایگاه نشانهای از نزدیک شدن به سال جدید قرار داشت.
جشن نیلوفر
یکی دیگر از جشنهای ایران باستان جشن نیلوفر یا نیلوفر بوده که در دوران کهن مقارن با ششمین روز از تیر ماه برپا شده و مراسمی را اجرا میکردند. همچنین این جشن در برخی شهرها همچون فراهان، محلات، خمین و کرمانشاه نیز همچنان زنده و پابرجاست.
در زمانهای قدیم بیشتر مردم و علی الخصوص دختران هر سرزمین در مجاورت نهرها، چشمهها جویها تالابها و یا سردابهایی که در آن مملو از نیلوفر بود، اظهار نشاط و خوشحالی کرده و در عین حال به تمجید آب میپرداختند. در برخی از مستندات تاریخی ذکر شده عامل اصلی پاس داشتن چنین روزی به عنوان جشن نیلوفر، شکفتن گلهای نیلوفر در هنگام شروع فصل تابستان بوده است.
در تمدن ایرانی گل نیلوفر مظهری از طهارت، پاکی، تصفیه و پیراستگی نفس بوده و از این واژه جهت توصیف افرادی استفاده میشد که روزگار پرفراز و نشیبی را طی کرده و با هدف آسایش و آرامش پیش میرفتند.
علاوه بر این گل نیلوفر سمبلی از ایزد بانوی پاکی با عنوان آناهیتا یا ناهید نیز میباشد. او نمادی از سرمشقهای افسانهای ایران بوده که در هیبتی از یک دختر خوش چهره، ملیح، شجاع، رشید، آماده، سالم، مستقل، مشهور، بی غل و غش، دلربا و پرتوان معروف شده بود.
در حقیقت آناهیتا دختری بود که با اتکا به توانمندی و قابلیتهای خود توانسته دستاوردهایی را کسب کرده و صفات مهم و ارزشمند و برجسته اش با تکیه به هیچ مردی حاصل نشده بود.
آثار و شواهد تاریخی نشان میدهد در شهرهای مختلفی از ایران باستان در مجاورت آب معابدی جهت آناهیتا بنا میکردند. در حال حاضر نیز در شهرهایی همچون کنگاور و بیشاپور عبادتگاههایی باقی مانده و در اردکان نیز نیایشگاه پیر دیده میشود.
در عین حال بسیاری از محققان تاریخی نام و نقش حکاکی شده آناهیتا را در برخی از متون سنگ نوشته به جا مانده از دوران اردشیر دوم هخامنشی در شهرهای همدان، شوش و طاق بستان یافتهاند که این امر در زمره جاذبههای ارزشمند تاریخی ایران محسوب میشود.
با توجه به اینکه گل نیلوفر نشانهای از وجود دختری معصوم، مطهر و شایسته بوده، از این رو به اتفاق آرا چنین روزی به عنوان روز دختر شناخته شده بود.
در عین حال با توجه به قرار داشتن سراب نیلوفر در شهر کرمانشاه، تصاویری از آناهیتا و نیلوفر در حکاکیهای طاق بستان و تکیه معاون الملک دیده میشود. همچنین در بسیاری از شهرهای کرد و فارس و شاعران کرمانشاهی در اشعار و سرودههای خود به این موضوع پرداخته اند. لذا در استان کرمانشاه ششمین روز از تیر ماه به عنوان روز فرهنگی کرمانشاه شناخته میشود.
جشن زیارتگاه پیر نارکی
جشن دیگری که ارتباط زیادی با جشن چله تابستان یا چله تموز دارد، جشن زیارتگاه پیرناکی میباشد.
در شهر مهریز یزد زیارتگاهی دیده میشود که حکایتهای زیبایی در خصوص ساخت این بنا ذکر شده و احداث آن به دوران سلسله ساسانیان باز میگردد.
طبق این افسانه دختر یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی به نام ناز بانو، موفق میشود در کنار یکی از کنیزکانش از چنگال نیروهای نظامی گریخته و در میانه کوههای یزد پناهنده شود. او در پیچ و خم کوهها هیچ محلی را جهت آسودگی و در امان ماندن خود پیدا نکرده و در حالی که از استیصال و درماندگی احساس بیچارگی میکرد، با فریاد و صدای رسا خدا را خطاب قرار داده و درخواست یاری میکرد.
پس از این موضوع خدا عنایت خود را شامل حال او کرده و کوه شکافته میشود. پس از آنکه ناز بانو دختر یزدگرد سوم در کنار ندیمهاش داخل کوه میشوند، مجدداً محل شکاف بسته میشود.
پس از آنکه کوه بسته شد به یکباره آب از میانه زمین به بیرون راه یافته و همچون چشمهای میجوشد. پس از گذشت چندین سال رد مسافری که از آنجا گذر میکرد مدتی را جهت استراحت در مجاورت چشم اتراق کرده و خواب او را فرا میگیرد.
او در خواب تصویری از ناز بانو را مشاهده کرده که به مرد پیشنهاد میدهد در آن محل عبادتگاهی را احداث کند. با گذشت زمان، زیارتگاه مذکور محلی جهت انجام مناسک زرتشتیان میشود.
در عصر حاضر زیارتگاه پیرنارکی توسط بسیاری از جهانگردان و بازدیدکنندگان مورد بازدید قرار میگیرد. ولی در برخی از روزهای سال فقط پیروان مذهب زرتشت اجازه دارند که به این زیارتگاه وارد شوند.
قابل ذکر است دوازدهم الی شانزدهم مرداد ماه از جمله ایامی است که پیروان مذهب زرتشت در این زیارتگاه حضور یافته و به مناجات و راز و نیاز میپردازند. آنها در این ایام به افتخارات کسب شده از زرتشتیان در رشتههای مختلف جوایزی اعطا کرده و در عین حال ترانه و موسیقی نیز اجرا میشود. همچنین دختر و پسرهای جوان جهت ازدواج به یکدیگر معرفی شده و در عین حال آیینهای دیگری نیز برپا میشود.
جشن چله تابستان در خراسان
از جمله مناطقی که در عصر حاضر همچنان نسبت به برگزاری جشن چله تابستان پایبند بوده و آن را برپا میدارند، استان خراسان است. در شهرهای بیرجند و گناباد از روز اول تیر ماه جشن چله تموز آغاز شده و تا دهمین روز از مرداد طول میکشد.
همچنین از تاریخ دهم مرداد تا آخرین روز این ماه به عنوان چله خردبین در میان اهالی آنجا یاد میشود.
با هیدرودرم، پاکسازی پوستت رو حرفهای و بیدردسر انجام بده
|
با آردن اکسپرتیج، روتین مراقبت از پوستت رو ساده و حرفهای کن
|
