روز جشن بهمنگان
وبسایت "فردای تازه" همان "تاروت رنگی" سابق می باشد.
روز جشن بهمنگان
روز جشن بهمنگان یکی از جشنهای باستانی ایرانیان است که در دوران پیش از اسلام برگزار میشده و به افتخار بهمن، که همان اهورامزدا است، جشن گرفته میشود. بهمنگان در دومین روز ماه بهمن در تقویم زرتشتی برگزار میشود، که معمولاً به ۲۰ یا ۲۱ ژانویه در تقویم میلادی مطابقت دارد. این جشن یکی از جشنهایی است که به طبیعت و خرد جشن گرفته میشود و از اهمیت ویژهای در میان جشنهای ایرانی باستان برخوردار است.
منوی دسترسی سریع
ریشهشناسی بهمنگان
لغت بهمن ریشه در زبان اوستایی داشته و از واژه وهومن اخذ شده است. این کلمه مطابق با مفاهیم «افکار نیک»، «رفتار نیک» و «عقل سپندینه» می باشد. مردم ایران قدیم، ماه دهم هر سال و دومین روز از ایام ماه را به اسم وهومن نام نهاده و چنین روزی را جشن میگرفتند.
جشن بهمنگان چه روزی است؟
در آیین و سنت ایران باستان، دومین روز از ماه بهمن به نام روز بهمن امشاسپند نامگذاری شده و زمانی که این روز با ماه بهمن همنام میشد به مناسبت گرامیداشت وهومنه یا بهمن جشنی را برپا میکردند. در آن زمان با توجه به روز شمار زرتشتی متداول بوده در مواقع هم نام شدن روز و ماه در هر کدام از ماههای سال، جشن و مراسم شادی را برپا میکردند.
در برخی از متون پهلوی همچون بندهش و دینکرد ذکر شده که نخستین مخلوق اهورامزدا بهمن میباشد. همچنین در جهان روحانی و بهشتی، بهمن سمبلی از خصوصیات درایت و اندیشمندی اهورا مزدا و پندار نیک او بوده که در دنیای مادی مراقب و محافظ حیوانات چهارپا به شمار میرفت.
از جمله نمادهای دومین روز بهمن ماه یا بهمنگان، خروسی است که پروبال سفید دارد.
در عین حال در بسیاری از متون پهلوی از بهمن با نامهای «وهومن» و «وهمن» یاد شده و به معنای پندار نیک بوده است. همچنین وهومنه در سرودهای متون پهلوی، نشان دهنده افکار نیک و بهترین تدبیر بوده که دنیای خاکی و عرفانی بر پایه آن استوار است.
در آیین کهن ایرانی، افکار و اندیشه نیک از جمله ذخایر ارزشمند و والا به شمار آمده که پدران این موضوع را به فرزندان خود تعلیم میدادند. چرا که منطق، خردمندی و افکار از جمله نعمات الهی بوده که انسان را به استنباط حقیقت میرساند. با توجه به اینکه در رنگ سفید تلألو و نوری پنهان است لذا آن را سمبلی از بهمن یا وهومنه دانسته اند. علاوه بر این، بهمن در عالم طبیعت و حتی بین جانوران نمادهای ویژهای دارد.
مفهوم بهمنگان
در بسیاری از اسناد تاریخی بهمنگان نشان دهنده توجه و گرامیداشت افکار پاک است. همچنین اندیشه نیک در متون مذهبی ایران قدیم، به شکل «خرد مقدس» یا «خرد سپندینه» ذکر شده است. لغت «بهمنجنه» نیز برگرفته از ریشه کلمه بهمن بوده است.
در بهمنجه، واژه «بهمن» اشاره به افکار پاک و مطهر و «جنه» تعبیر به چیدن گلها میشود. چرا که بهمنجنه نام گیاهی بوده که در اههای سرد زمستان به ویژه ماه بهمن رشد کرده و لهایی به رنگ سفید و سرخ در آن رویش میکرد.
در عین حال گیاه بهمنجنه سمبل بهمن بوده و گلهایی به رنگ سفید و سرخ ارائه میدهد.
از جمله علامتهای بهمنگان در عالم بهشت، منطق و خردورزی میباشد. همچنین بهمنگان در دنیای زمینی نیز سمبلهای منحصر به فردی داشته که از جمله آنها میتوان به گل سپید، خروس سپید و گوسفند اشاره کرد.
با توجه به اینکه از جمله خصوصیات برجسته خروس ذکاوت و سحرخیز ودن میباشد لذا در آیین ایران کهن، خروس بشارت دهنده ایام دلپذیر و پرثمر به شمار میرود. علاوه بر این آنها خروس را فرشتهای از جانب اهورامزدا تلقی میکردند که هدایتگر انسانها به عرصه طهارت و نورانیت بوده و مانعی برای آزار رسانی به جانوران و یا حتی کشتن آنها محسوب میشد.
آداب و رسوم بهمنگان
در هنگام اجرای جشن بهمنگان، مردم قدیم ایران آیین و مراسم ویژهای را برپا میکردند. در چنین روزی صرف گیاه بهمن، از جمله آداب این جشن بوده که ایرانیان بسیار به آن پایبند بودند. چرا که خوردن این گیاه بسیار خوش یمن بوده است. همچنین عدهای از افراد در جشن بهمنگان گلهای سفید و سرخ بهمن را جهت شادباش و حتی طبخ غذا به کار میبردند. بسیاری از مردم کهن معتقد بودند ریشه گیاه بهمن، طبیعت گرم داشته و جهت تندرستی در ایام سرد زمستان بسیار مناسب است.
همچنین در روز بهمنگان از هرگونه ذبح یا کشتار حیوانات اجتناب میشد. به همین سبب نام دیگر آن، به عنوان روز ملی حمایت از حیوانات بوده است.
از جمله مراسمات و آیینهای جشن بهمنگان، جلوگیری از کشتار جانوران فایدهدار و حتی تناول گوشت و فرآوردههای آنها بود. چرا که آنها سعی داشتند با صرف نظر کردن از خوردن گوشت جانوران، از ابتدا به برخی امراض ناشی از مصرف این گونه گوشتها جلوگیری کنند. پیروان مذهب زرتشت که روز بهمنگان را به نام «مبر» میشناختند، از کشتار و یا خوردن گوشت جانوران مفید جلوگیری میکردند.
همزمان با مراسم بهمنگان، مردم با استفاده از یاه بهمن که دارای گلهای سرخ و سفید بوده آشی را طبخ کرده و در کنار یکدیگر میل میکردند. همچنین با استفاده از این گیاه دمنوشی را مهیا کرده و مینوشیدند. گیاه بهمن کاربردهای متفاوتی داشته و در برخی مواقع مردم این گیاه را خشکانده و پودر آن را در خوراکیها و غذاهای مختلف اضافه مینمودند. در برخی اوقات نیز پودر خشکیده گیاه بهمن را با شکر آمیخته کرده و بر روی غذاها میپاشیدند.
مردم ایران در چنین روزی مقداری شیر را با بهمنجنه سپید تاکید کرده و صرف میکردند. آنها باور داشتند ترکیب حاصل از این مواد تاثیر زیادی در جهت تقویت ذهن و حافظه داشته و مانع فراموشی انسان میشود.
حکیم ابوریحان بیرونی در کتاب التفهیم آورده است، مردم ایران باستان معتقد بودند، ترکیب بهمنجنه سفید با شیر در کنار رشد و بهبود حافظه، موجب محافظت از منافع و زندگی افراد از هرگونه چشم زخم و آفات و بلیات میگردد. در برخی از اسناد تاریخی ذکر شده، همزمان با جشن بهمنگان آیینی بوده که گلهای سرخ و سفید بهمن را بر روی مردم همچون باران میریختند.
بسیاری از مردم در روز بهمنگان راهی دشت و دمن شده و به چیدن گیاه بهمن و گیاهان مختلفی که خاصیت دارویی داشته میپرداختند. از جمله کاربردهای گیاه بهمن چنین بوده که از آن روغن گیری کرده و یا اینکه از بخورات آن بهره گرفته و یا جهت خوشبو کردن فضای منزل استفاده میشد.
در این مناسبت مصرف خوراکیهایی همچون ماهی، ماست و تره بسیار رایج بوده و در عین حال به تن کردن لباسهای جدید، پیراستن یا آراستن مو و ناخن سیار توصیه میشد. در برخی از متون اسلامی ذکر شده، مردم در روز بهمنگان رفتن به سفر، انجام معاملات، وصلت و تشکیل زندگی مشترک و درخواست آرزو و خواسته را از اهورا مزدا بسیار مطلوب قلمداد میکردند.
برخی از پژوهشگران معتقدند از جمله آیینهای جشن بهمنگان در این بوده که حاکمان و فرمانروایان ایران این مراسم را با آداب و تجملات ویژهای برپا مینمودند. به نظر میرسد این مراسم مهم حتی پس از ظهور اسلام نیز توسط برخی از خلفای ایران اجرا میشده است.
در این میان برخی از سرایندگان پرآوازه و مشهور همانند فرخی سیستانی و منوچهری در قصیدههای خود مطالبی از جشن بهمنگان را ذکر کردهاند. به طوری که پوشیدن لباس به رنگ سفید و هدیه کردن گل بهمن به اعضای خانواده، عزیزان و دوستان از سایر آداب جشن بهمنگان بوده است. همچنین در این مناسبت آش ویژهای نیز مهیا میشد.
طبق منابع تاریخی اجرای جشن بهمنگان تا دوران زمامداری مغولان در ایران نیز صورت میگرفت. ولی طی سالهای پس از آن، از جلوه این مراسم کاسته شده و تنها در برخی از مناطق به شکل مختصر برپا میشد. با سپری شدن سالهای طولانی، تنها آداب جشن بهمنگان در میان عده کمی از پیروان زرتشتی انجام میگیرد.
لذا عده قلیل زرتشتی و فارسی زبانان هندو جشن بهمن را با جلوه و تدارک ویژهای برگزار میکنند. در حال حاضر نیز آیین اجتناب از کشتار جانوران و حیوانات در چنین روزی، همچنان پابرجا است.
پیروان مذهب زرتشت در ایران در روز بهمنگان سفرهای به نام سفره امشاسپند بهمن را گسترانده و خوراکیهایی همچون نان، پنیر و پشمک را در سفره قرار میدادند. در برخی اوقات در این سفره مرغ بریان نیز افزوده میشد.
ولی از آنجا که یکی از مناسک این روز منع کشتن حیوانات بوده، لذا انتقادهایی بر آن انجام گردیده و مرغ بریان از سفره امشاسپند بهمن حذف گردید. به همین مناسبت و با در نظر گرفتن جلوگیری از کشتن حیوانات در چنین روزی، دومین روز بهمن ماه همزمان با جشن بهمنگان به نام روز رسیدگی و حمایت از جانوران تعیین گردید.
آش بهمنگان
مردم ایران باستان در روز بهمنگان علاوه بر سایر مناسک خود، آش ویژهای تهیه میکردند که به آش بهمنجه معروف بوده است. در هنگام تهیه آش بهمنگان از برخی غلات همچون حبوبات، گوشت حلال و سبزیهای خوراکی اضافه میکردند. در عین حال دیگی که در این روز برای پختن آش در نظر گرفته و آش را در آن طبخ مینمودند، به «بهمنجه» شهرت داشته و آش پخته شده در آن، آش «دانگو» نامیده میشد.
توجه داشته باشید آش بهمنگان که نام دیگر آن آش دانگو بوده، تنها در روز جشن بهمنگان طبخ میگردید.
از آن جهت نام دانگو را بر این آش قرار دادند که آش بهمنگان با مشارکت همسایگان همجوار پخته شده و هر کدام از همسایهها سهم خود را جهت طبخ آش به طور کامل پرداخت میکردند. در آش دانگو از مواد عدس، نخود، لوبیا، باقلا و ماش استفاده میشد.
همچنین نام دیگر آش دانگو «آش هفت دانه» بوده است. چرا که در هنگام پختن این آش، ۷ نوع از غلات اضافه میشد. یکی از خصوصیات بارز جشن بهمنگان، روحیه تعامل و مشارکت گروهی میان مردم بوده است.
حتی هر کدام از همسایهها در این مراسم سهمیه یا مقدار خود را از غلات تهیه کرده و به محل پخت آش ارائه میدادند. همچنین همه همسایهها با یاری و حمایت یکدیگر آش را طبخ کرده و پس از تهیه آن، آش به طور مساوی و یک اندازه میان همسایهها توزیع شده و در کنار یکدیگر میل میکردند.
در حال حاضر هیچ اثری از پخت آش مذکور در بین پیروان زرتشتی مشاهده نمیشود. ولی در برخی از مناطق حوالی شیراز، همزمان با ماههای محرم و صفر آشی به نام آش هفت دونگاره تهیه میشود، به نظر میرسد این آش وجه اشتراک زیادی با آش بهمنجه داشته باشد.
همچنین در برخی نقاط از آش هفت دونگاره به منظور آش دندان جهت کودکانی که برای اولین بار دندان در میآورند، تهیه میشود. همچنین در نقاط مختلفی هنوز به اجتناب از کشتار حیوانات در روز بهمنگان توصیه شده، ولی گویا صرف نظر کردن از خوردن گوشت حیوانات در چنین روزی تنها مختص دوران باستان بوده است.
از آن جهت که ممکن است فقط جلوگیری از کشتار حیوانات در این روز همچنان مرسوم بوده و حتی افزودن گوشت حیوانات در آش بهمنجه نیز امری عادی و معمول بوده و این امر به آیین و مراسم جشن بهمنگان اضافه گردید.
خاطرنشان میکنیم جشن بهمنگان یا بهمنجه از مراسم ایران باستان بوده که از دوران کهن تا زمان زمامداری مغولها در ایران مرسوم بوده است. واژه بهمن به منزله پندار نیک و نام یکی از امشاسپندان زرتشتی بوده است.
او از اولین مخلوقات اهورا مزدا در جهان روحانی و بهشتی بوده و به عنوان مراقب و نگهدار حیوانات بر روی زمین شناخته میشد. در دومین روز از بهمن ماه، در زمان ایران کهن آیین و جشنی برای گرامی داشت بهمن اجرا میشد که مناسک و رسوم ویژهای داشته است.
با هیدرودرم، پاکسازی پوستت رو حرفهای و بیدردسر انجام بده
|
با آردن اکسپرتیج، روتین مراقبت از پوستت رو ساده و حرفهای کن
|
