سالروز فاجعه انفجار قطار نیشابور

انفجار قطار نیشابور

انفجار قطار نیشابور، در رخدادهای دردناکی که مردم کشورمان شاهد آن بوده و آثار و تلفات زیادی بر جای گذاشت، انفجار قطار نیشابور در تاریخ بیست و نهم بهمن ماه سال ۱۳۸۲ شمسی بود که تنها دو روز قبل از برگزاری انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی رخ داده و در آن تعداد ۳۵۲ نفر جان خود را از دست داده و ۴۶۹ نفر دچار جراحت شدند. به طوری که حتی آثار برخی از پیکرها در فاصله ۲۰ کیلومتری انفجار یافت می‌شد. اتفاق مذکور گسترده‌ترین رخداد ریلی در تاریخ ایران به شمار می‌رود.

لذا بیست و نهم بهمن ماه سالگرد سانحه انفجار قطار نیشابور می باشد.‌

قطار نیشابور در روز ۲۹ بهمن ماه سال ۱۳۸۲ قبل از برگزاری انتخابات هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی در فاصله کمی از ایستگاه خیام دچار انفجار شده که این موضوع در ۱۷ کیلومتری شهر نیشابور به وقوع پیوست. در این سانحه افزون بر ۳۵۰ نفر کشته شده و ۴۶۰ نفر مجروح شدند. این رخداد به قدری فجیع بود که حتی بقایای پیکرهای جانباختگان تا ۲۰ کیلومتری محل انفجار یافت می‌شد. این اتفاق گسترده‌ترین رخداد در خطوط راه آهن ایران بوده که در زمره تلخ‌ترین سانحه های ریلی جهان قرار دارد.

شرح واقعه فاجعه انفجار قطار نیشابور

در تاریخ بیست و نهم بهمن ماه سال ۱۳۸۲ مقارن با ساعت ۴:۴۲ دقیقه بامداد، به واسطه تماسی که با شماره ۱۲۵ ستاد فرماندهی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی نیشابور انجام شد، گزارش فرار یک فقره واگن‌های باری قطار ارائه شد. شخص تماس گیرنده که خود را به عنوان پرسنل راه آهن خراسان معرفی کرده بود بیان داشت: تعدادی واگن باری که محتوی پنبه، گوگرد، و بنزین بوده، پیش از ایستگاه نیشابور یا به عبارتی ایستگاه ابومسلم به طور غیر عادی فرار کرده و در آستانه ورود شهر نیشابور در سه راه جمهوری از مسیر ریل بیرون می‌آید. لذا گروه‌های آتش نشانی از ایستگاه‌های ۳، ۴ و ۱ آتش نشانی به محل گزارش شده راهی شده و در بخش شمال و جنوبی ریل با در نظر گرفتن فاصله ایمنی استقرار می‌یابند.

پس از گذشت دقایقی از اولین تماس، تماس دیگری با مرکز ۱۲۵ نیشابور برقرار شده و اعلام می‌کند که واگن‌ها از ریل ایستگاه پیش از ایستگاه نیشابور واقع در ایستگاه خیام خارج شده‌اند. همچنین تماس گیرنده اذعان می‌کند شعله‌های آتش به شدت واگن‌ها را در بر گرفته و همچنین تعداد ۴ واگن از ایستگاه خیام عبور کرده و با شتاب زیاد به جانب ایستگاه نیشابور پیش می‌روند. لذا بنا بر امر ستاد فرماندهی، اتومبیل‌های آتش نشانی ایستگاه‌های ۱ و ۳ به سمت ایستگاه خیام در محدوده روستای دهنو هاشم آباد در فاصله ۲۴ کیلومتری نیشابور اعزام شده و نیروهای ایستگاه ۴ نیز در موقعیت سه راه جمهوری نیشابور همچنان مستقر بودند که اگر چهار واگن دیگر دچار حادثه شوند، به سرعت وارد عمل شده و مانع روز حادثه شوند.

پس از سپری شدن دقایقی، ۴ واگن مذکور در سه راه جمهوری نیشابور از ریل بیرون آمده و هنگامی که مأمورین آتش نشانی ایستگاه ۴ نسبت به خالی بودن واگن ها و عدم مخاطره آمیز بودن آن، اطمینان حاصل کردند، مامور به حرکت به سمت موقعیت رخداد ایستگاه خیام شدند.

اتومبیل‌های آتش نشانی ایستگاه ۱ که نخستین خودروهای اعزامی به سمت ایستگاه خیام بودند، پس از رسیدن به محل حادثه، اندازه و شتاب آتش سوزی را بسیار وسیع گزارش کرده و درخواست نیروی کمکی مضاعف می‌نمایند. لذا سایر نیروهای کمکی به محل حادثه اعزام شده و بار واگن‌ها مشتمل بر پنبه، گوگرد، و بنزین دچار آتش سوزی می‌شوند. به این ترتیب تمامی تدابیر و توصیه‌های ایمنی اعلامی از سوی ستاد فرماندهی به نیروهای مستقر در محل حادثه اعلام شد. پس از گذشت چند لحظه مدیرعامل فقید سازمان آتش نشانی نیشابور شهید مرتضی فخریان، در موقعیت سانحه حضور یافته و شخصاً فرماندهی این عملیات را عهده‌دار می‌شود.

جریان اطفاء حریق به نحو مطلوبی ادامه داشته و پس از آن مدیرعامل سازمان آتش نشانی و فرمانده عملیات، در ساعت ۹ صبح رسماً بیان می‌کند که آتش سوزی به طور کامل تحت کنترل درآمده و نزدیک به خاموش شدن می‌باشد. ولی پس از آن در ساعت ۹:۳۷ دقیقه صبح در شرایطی که نیروهای امداد آتش نشانی از شهرهای نیشابور، مشهد، قدمگاه، خرو، درود و فولاد خراسان در محل حادثه در حال خاموش کردن حریق بودند، به یکباره انفجار گسترده و دهشتناکی در آنجا به وقوع پیوسته و همه منطقه را منهدم نمود. این انفجار به قدری گسترده بود که صدای آن تا ده‌ها کیلومتر فراتر از شهرهای مشهد و نیشابور هم به گوش ساکنین رسیده بود. شهر مشهد که در فاصله ۹۰ کیلومتری محل حادثه واقع شده بود، در اثر این انفجار زلزله‌ای با قدرت سه و نیم ریشتر به ثبت رسید. بحران وطن شرایط سخت در آن منطقه حاکم شده و متاسفانه تعداد ۳۲۰ نفر در این جریان جانشان را از دست می‌دهند. پیکرهای کشته شدگان در شرایطی یافت می‌شود که حتی لباس‌های تنشان نیز از میان رفته بود. همچنین تعداد ۴۶۰ نفر نیز دچار جراحت می‌شوند.
طبق آمار در این واقعه تلخ عداد ۲۴ آتش‌نشان به شهادت رسیده و در عین حال برخی از مقامات شهری نیشابور همچون فرماندار، معاونین شهردار، مدیر عامل آتش نشانی نیشابور ، مأمورین نیروی انتظامی،کارکنان راه آهن و اهالی روستا و منطقه کشته می شوند. این رخداد دلخراش، از وقایع کمیاب در تاریخ آتش‌نشانی بوده است.

در اثر این انفجار گسترده، تا شعاع ۱۰ کیلومتری همه شیشه‌های ساختمان‌ها و منازل فرو ریخته، چرخ‌های واگن قطار تا ۲ کیلومتر پرتاب شده و حتی حفره بزرگی به گودی ۲۵ متر و قطر ۸۰ متر در آنجا ایجاد شده بود. سوگ و اندوه زیادی همه آن مناطق را در بر گرفته و در برخی خانوارها پدر و مادر کشته شده و بچه‌ها زنده مانده و یا در هر خانه برخی از اعضای خانواده دار فانی را وداع گفتند.

طبق بررسی‌های قضایی به عمل آمده، در این واقعه دردناک تعدادی سوزن بان و پرسنل راه آهن به عنوان مقصر محاکمه شدند. ولی در حقیقت ضعف و مقصر عمده این اتفاق، حاکم نبودن سیستم ایمنی و مقررات حمل و نقل ریلی بوده است.

چگونگی فرار واگنها

در گزارش‌ها چنین آمده، تعداد ۵۱ واگن باری به مدت ۳۶ ساعت در ایستگاه ابومسلم به فاصله ۴۰ کیلومتری محل حادثه قرار داشتند. ولی به یکباره این واگن ها شروع به حرکت کرده و حتی تا دو ایستگاه بعدی نیز بدون مواجهه با هیچ سد و مانعی به حرکت خود ادامه دادند. ولی در آخر در اثر تصادف با یک لوکوموتیو از خط بیرون آمده و به علت داشتن مواد آتش‌زا دچار حریق می‌شوند. این امر در شرایطی بود که واگن‌ها در مسیر ریلی کور واقع شده بودند.