روز بزرگداشت زمین و بانوان
وبسایت "فردای تازه" همان "تاروت رنگی" سابق می باشد.
روز بزرگداشت زمین و بانوان
روز بزرگداشت زمین و بانوان، که به نامهای اسفندگان و جشن اسفندارمذگان نیز شناخته میشود، یکی از جشنهای کهن ایرانی است که در تقویم زرتشتی جای دارد. این جشن در روز پنجم اسفندماه، مصادف با ۲۳ فوریه میلادی برگزار میشود. این روز به افتخار ایزدبانوی زمین و باروری، سپندارمذ (اسپندارمزد)، یکی از امشاسپندان، نامگذاری شده است.
این جشن در تاریخ ایران نه تنها به دلیل بزرگداشت عشق و مهر، بلکه به خاطر تاکید بر اهمیت باروری و تجدید حیات طبیعت اهمیت دارد. سپندارمزگان از جمله جشنهایی است که به دلیل زمینههای فرهنگی و تاریخی غنیاش، همچنان در میان زرتشتیان و برخی از ایرانیان جایگاه ویژهای دارد.
منوی دسترسی سریع
زمان برگزاری جشن زمین و بانوان (اسفندگان)
از جمله مراسمهای ایرانی که در روز ۵ اسفند ماه در دوران باستان اجرا میشد، جشن مژدهگیران یا جشن اسفندگان میباشد. همچنین حکیم ابوریحان بیرونی در کتاب آثار الباقیه نقل کرده؛ مردم ایران باستان پنجمین روز از ماه اسفند را به گرامیداشت زن و زمین اختصاص داده و مراسمی را برگزار میکردند.
علاوه بر روایت ذکر شده از ابوریحان بیرونی، برخی از اسناد تاریخی نیز اجرای جشن اسفندگان (سپندارمذگان) را در روز پنجم اسفند ماه دانسته اند.
از آنجا که در دوران پس از ابوریحان بیرونی مبنای محاسبه روز شمار ایرانیان تغییر یافته و پس از آن همزمان با دوران حیات حکیم و دانشمند ایرانی عمر خیام، در تقویم مورد استفاده در ایران شش ماه اولیه سال دارای ۳۱ روز بود، لذا برخی از مورخان و اسناد تاریخی این رویداد را در ۶ روز ماقبل ذکر کردهاند که این موضوع صحت چندانی ندارد.
چرا که حتی با در نظر گرفتن نام این مراسم، جشن روز اسفند بوده که به مفهوم روز پنجم از ماه اسفند میباشد.
واژه اسفند و سپَندارمَذ
در ادبیات فارسی امروزی لغت اسفند (اسپند)، برگرفته از کلمه پهلوی سپندارمت و واژه اوستایی سپِنتَه آرمَئی تی میباشد. به طوری که پنجمین روز هر ماه دوازدهمین ماه سال، اسفند یا سپَندارمَذ نامیده میشد.
در زبان اوستایی این کلمه با عنوان «سْپِنـْـتـَه آرَمَئیتی» مشاهده میشود که امشاسپند چهارم بوده و متشکل از دو بخش «سپِنتَه» یا «سپند» به مفهوم طاهر و متبرک و «آرَمَئیتی» به منزله خشوع و شکیبایی میباشد.
در عین حال در زبان پهلوی اسفند «سپندارمت» خطاب شده و در ادبیات فارسی با واژه های «سپندارمذ» و «اسفندارمذ» و «اسفند» یاد میشود.
پیشینه زمین و بانوان (اسفندگان)
همان گونه که قبلاً اشاره کردهایم در روز شمار رسمی کشور ایران باستان، در عین حال که هر کدام از ماههای سال اسم مجزایی داشتند، همه ایام ماه نیز با نام مشخصی شناخته میشد.
برای مثال اولین روز هر ماه، روز اورمزد بوده، دومین روز ماه به نام بهمن نامیده شده و به مفهوم تندرستی و تأمل شناخته میشد. روز سوم ماهها اردیبهشت تعیین شده که اشاره به مناسبترین حقیقت و خلوص داشته و از صفات خداوند متعال است.
چهارمین روز از ماه، شهریور نام داشته و به معنای پادشاهی و حکمرانی ایده آل از ویژگیهای خداوند جهانیان است. همچنین روز پنجم ماه سپندارمزد نام داشته و این واژه عنوان رسمی زمین به شمار میرود.
از جمله مفاهیم آن بسط دهنده، متدین و خاضع است. زمین سمبلی از ثمر دهی و حاصل خیزی شناخته میشود چرا که با سخاوت و ایثار همه داشته های خود را به موجودات زنده بر روی خود تقدیم میکند.
لذا در فرهنگ کهن، اسفندگان (اسپندگان) مفهومی از اشتیاق و تمایل به گرایشهای مادرانه و باروری دارد.
در سال ۱۳۴۱ شمسی یکی از دولتمردان به نام پورداوود به مناسبت جشن اسفندگان، روز پنجم اسفند ماه را به نام روز پرستار پیشنهاد داد که این موضوع به تایید رسیده و در تقویم رسمی کشور درج گردید.
ولی در سالهای بعد و پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، با در نظر گرفتن اعتقادات و ارزشهای مردم مسلمان ایران روز میلاد حضرت زینب (س) به عنوان روز پرستار تعیین و نامگذاری شد.
پورداوود فلسفه خود را در خصوص تعیین چنین روزی، این گونه درج کرده است:
«در میان جشنهای بزرگ ایران باستان، سپندارمذگان جشنی است در پنجمین روز از اسفندماه است. همین روز شایسته و برازنده است که جشن پرستاران میهن ما باشد»
به این ترتیب پنجمین روز از دوازدهمین ماه سال به نام اسفند یا اسپند را به نام «سپندارمزد» یا «اسپندارمزد» دانسته و مراسمی را به این مناسبت برپا میکردند.همچنین «سپندارمزدگان» یا «اسفندگان» به عنوان روز زن و روز زمین شناخته میشد.
آیینهای جشن زمین و بانوان (اسفندگان)
از نظر دانشمند ایرانی ابوریحان بیرونی، «اسفندارمذ» خدای موکل بر روی زمین بوده و در عین حال خدای حمایت کننده و نگاهدار زنانی است که به شوهر خود علاقمند بوده و با تقوا و پاکدامنی زندگی میکردند.
به همین دلیل روز اسفندگان یا روز سپندارمذ از جمله اعیاد زنان بوده است.
در این روز خانمها هدایایی را از طرافیان خود دریافت کرده و مورد حرمت و منزلت قرار میگرفتند.
خانمها علاوه بر دریافت کادو، بذل و عطایا از طرف شوهر و اطرافیانشان، در حقیقت در چنین روزی بر کرسی سلطنت نشسته و لازم بود مردان از اوامر آنها اطاعت کنند.
با توجه به اینکه سپندارمزد مراقب و حافظ زمین بوده و زمین همچون خانمها در زندگی مسئولیت حاصلخیزی و ثمر دهی را برعهده دارد، لذا جشن اسفندگان به منظور پاسداشت مقام زنان خیرخواه اجرا میشد.
به این ترتیب ۵ اسفند ماه از زمان قدیم به عنوان روز زن و روز مادر نامگذاری شد.
اختلاف در زمان برگزاری جشن زمین و بانوان (اسفندگان)
در حال حاضر برخی از بازماندگان مذهب زرتشت در ایران روز پنجم اسفند ماه یا روز سپندارمذ را به تاریخ بیست و نهم بهمن ماه موکول کرده و در آن مراسم سپندارمذگان را برپا میکنند. این موضوع در شرایطی است که به دفعات تقویم ایران در طول تاریخ تغییر یافته است.
همچنین ایامی بود که آغاز سال را در هنگام شروع پاییز و ۵ روز اضافه سال را در نیمه سال محاسبه میکردند. ولی در آن دوران نیز روز پنجم اسفند از اسفند ماه، به نام اسفندگان نامیده میشد.
علاوه بر این در برخی از قسمتهای ایران که در دوران باستان ساکنان آن مناطق مذهب زرتشتی داشته و پس از گسترش مذهب اسلام در جهان مسلمان شدند، تا چند سال پس از آن نیز همه ساله، ۵ روز پیش از شروع ماه اسفند، این جشن اجرا میشد.
در حال حاضر بسیاری از آیینها و مراسمات از یاد رفته است.
سایر نامهای جشن اسفندگان
از نامهای دیگری که برای جشن سپندارمذگان بوده، میتوان به نام جشن برزیگران اشاره کرد. به طوری که در روز اسپندگان، مراسمهای مختلفی با آیینهای مجزا اجرا میشد.
از جمله آنها جشن مردگیران یا جشن مژدگیران بود که به خانمها اختصاص داشت. در چنین روزی مرسوم بوده، آقایان هدایایی را برای همسر خود تهیه کرده و از آنها سپاسگزاری مینمودند.
پس از آن نیز از جمله ویژگیهای بارز مراسم اسپندگان، تقدیر و تمجید از خانمها بوده است.
علاوه بر این موضوع ابوریحان بیرونی نقل کرده، مردم عامه در چنین روزی فعالیتهای دیگری نیز انجام میدادند که از میان آنها مراسمات سحر و جادو جهت پراکندن موجودات شیطانی بوده که این موضوعات اصالت چندانی ندارد.
با هیدرودرم، پاکسازی پوستت رو حرفهای و بیدردسر انجام بده
|
با آردن اکسپرتیج، روتین مراقبت از پوستت رو ساده و حرفهای کن
|
