جشن سیزده به در

سیزده به در

سیزده به در، طبق رسم ایران باستان روز سیزدهم فروردین ماه، مردم به همراه اعضای خانواده، بستگان و عزیزان در کنار یکدیگر در طبیعت حضور یافته و اوقات مسرت بخشی را در آن سپری می‌کنند. لذا این روز به سیزده به در مشهور است.

در تقویم رسمی کشور ایران، روز سیزدهم فروردین به عنوان روز طبیعت نامگذاری شده و به طور رسمی تعطیل می‌باشد.

بر اساس آیین دیرینه، مردم ایران در چنین روزی برای گذراندن وقت خود به فضای باز و طبیعت رفته و حتی غذای خود را در چنین جایی صرف می‌کنند. چرا که طبق اعتقادات به جا مانده از پیشینیان، لازم است تا جهت خنثی کردن بد یمنی و امواج منفی از زندگی، به دامان طبیعت پناه برده و به اصطلاح آن را به در کرد.

همچنین از سنت‌های مربوط به روز سیزده به در چنین است که در طبیعت مردم با نیت کردن برای اجابت هر آرزو و خواسته، سبزه‌ها را به یکدیگر گره می‌زنند.

تاریخچه سیزده به در

در افسانه‌های ایرانی جشن‌های نوروزی از دوران حکومت جمشید که از سلاطین اسطوره‌ای ایران بوده، آغاز گردید.

طبق این فسانه‌ها چنین آمده هنگامی که جمشید به دلایلی تصمیم گرفت طی چند سال پی در پی، روز سیزدهم فروردین را در دشت و دمن اتراق و بیتوته نماید، این شیوه در قالب رسم در میان مردم ایران متداول گشته و تا همینک پابرجا است.

به عبارت دیگر سیزده به در اشاره به روز سیزدهم فروردین داشته که یکی از سنت‌های مربوط به جشن‌های نوروزی به شمار می‌رود.

برای پایبندی و حفظ این سنت، در تقویم رسمی کشور ایران روز سیزدهم فروردین تعطیل رسمی اعلام شده و به روز طبیعت شهرت دارد.

طبق سنت دیرینه لازم است تا مردم در این روز به خارج از منزل رفته و ساعاتی را در کنار خانواده در میان طبیعت سپری کنند. به این ترتیب امواج منفی و نحوست از زندگی آنها رخت بر می‌بندد.

سیزده بدر در تاریخ ایران باستان

با توجه به اینکه قدمت و تاریخچه جشن‌های نوروزی را به ایام سلطنت جمشید دانسته‌اند, لذا در خصوص مراسم سیزده به در نیز چنین نقل کرده‌اند:

جمشید یکی از شاهان سلسله پیشدادی تصمیم گرفت که روز سیزدهم فروردین را در میان مراتع سرسبز و با طراوت اتراق کرده و چادر و اردوگاه را برپا کند. او در این روز به همگان بارعام داده و پذیرایی عمومی نمود. این شیوه را چند سال پی در پی اجرا کرد. از این رو در سرزمین ایران، این شیوه به شکل یک مراسم در میان مردم رواج یافته و همه ساکنین این دیار در روز ۱۳ فروردین به سنت جمشید به فضای طبیعت و بیرون از منزل عازم شده و در فضای باز همجوار با نهرها و سبزه زارها ۱۳ را به در می‌کردند.

ولی همه اسناد مکتوب تاریخی مربوط به قدمت و پیشینه مراسم سیزده بدر، در دوران سلسله قاجار گردآوری گردید. از آنجا که این اسناد بسیار ناچیز و ناقص بودند، چنین پنداشتند که سیزده بدر را یکی از روزهای فروردین یا سفر برگزار می‌کردند. بر این اساس برخی از محققان تصور می‌کردند که جشن سیزده بدر تنها مربوط به دویست سال پیش بوده است. لاکن با تحقیق و بررسی‌های بیشتر آشکار گردید که این مراسم قدمت بسیار زیادی در ایران دارد.

هر اندازه که یک سنت و آیین قدمت و پیشینه بیشتری داشته باشد، به همان نسبت روش‌های اجرای آن در میان مردم متنوع بوده و در عین حال گستردگی بیشتری در اعتقادات و باورهای مردم دارد. این امر بر اساس اصول علم مردم شناسی و فرهنگ عامه بیان شده است.

همچنین با استناد به اسناد معتبر تاریخی بر روی کتیبه‌های سومری و بابلی جشن‌هایی شبیه به نوروز و سیزده بدر در سومر اجرا می‌شده که به «زگموگ» شهرت داشته و این مراسمات در سرزمین بابل با عنوان «آکیتو» نامیده می شد که در حدود ۱۲ روز انجام طول می کشید که سرانجام در روز سیزدهم آیینی را در دل طبیعت اجرا می‌کردند. از این رو چنین استنباط می‌شود که مراسم سیزده بدر در ایران زمین قدمتی بیش از ۴ هزار سال دارد.

شیوه های برگزاری و مراسم سیزده بدر

روش‌هایی که جهت اجرای آیین سیزده بدر و سنت‌های مربوط به آن ذکر شده، بسیار متنوع بوده و در مناطق مختلف با شیوه‌های خاصی اجرا می‌شود که شرح آن به طور کامل در این مجال نمی‌گنجد.

در ایران باستان روز سیزدهم فروردین به تیشتر روز نیز شهرت داشته و آن را اولین روز نیمه دوم سال جهت انجام امور کشت و کار می دانستند. در این روز مردم ایران زمین جهت دعا و نیایش به درگاه خدای تیشتر، جهت بارش باران و داشتن سالی پر خیر و برکت به مزارع و کشتزارهای خود می رفتند. آنها در میان شت و دمن و سبزه‌ها و نهال ها با خواندن آوازهای شاد و مسرت بخش به رقص و پایکوبی می‌پرداختند. همچنین در این جریان با جمع آوری سبزی‌های بومی و صحرایی آشی را تهیه کرده و خوراکی‌های مطلوبی را مهیا می‌کردند.

علاوه بر این موارد مابقی سنت‌های مربوط به سیزده بدر شامل اعتقادات و باورهایی می‌شود که ارتباط مستقیمی با رویدادهای آینده و حتی تقدیر افراد دارد. که از آن جمله می‌توان به فال گوش ایستادن، گرفتن انواع فال علی الخصوص فال کوزه، گره زدن سبزه و باز کردن آن، مراسم بخت گشایی که در شهرهای سمرقند و بخارا و غیره اشاره کرد.