جشن آذرگان

جشن آذرگان

جشن آذرگان، در ایران باستان مصادف با روز نهم آذر ماه که نام روز و ماه یکسان بوده و هر دو آنها به نام آذر خوانده می‌شد، جشن «آذرگان» برپا می‌گردید. در تقویم خورشیدی این موضوع در سوم آذر ماه بوده است.

دلیل برگزاری جشن آذرگان

خجستگی انصباق و همنام شدن روز و ماه به نام آذر و گرامیداشت چنین موضوعی در افکار مردم ایران قدیم، باعث شد تا جشن آذرگان را برپا کنند.

اجداد و گذشتگان در کشور ایران توجه و اهتمام ویژه‌ای به آتش به عنوان یکی از عناصر اصلی و چهارگانه حیات مبذول می‌کردند.

از نظر آنها آتش نمادی از وجود خداوند جهانیان بوده و برای تقدیس و تمجید از خداوند، آن را به روش‌های مختلف انجام می‌دادند. آنها باور داشتند که درخشش آتش، نور و خورشید پرتوی از جلوه‌گاه رشد، تعالی و زندگی به شمار می‌رود.

این نمونه تجلی خداوند، قادر بود همه رذیلتها، فتنه، خبائث، ناپاکی، امراض، بدخواهی و هر چیزی که به شیطان منتسب بوده را به هلاکت برساند.

آنطور که در منابع تاریخی مشاهده می‌شود آذرگان یا آذرجشن از مراسمات و جشن های ۱۲گانه سال به شمار می‌رفت. مردم ایران باستان در مواقعی که اسم روز و اسم ماه هم نام می‌شد، آن را خجسته دانسته و جشنی را برپا می‌کردند.

بدین در ترتیب آنها در طول سال تعداد ۱۲ جشن و مراسم بزرگ داشتند که به جشن‌های ماهانه شناخته می‌شد.

در این میان نهمین روز از ماه نهم سال خورشیدی که آذر ماه بوده و روز و ماه یک اسم داشتند، آذرگان یا آدُرگان نامیده می‌شد.

در چنین روزی مردم در آتشکده‌ها حضور یافته و پس از انجام مناجات و راز و نیاز به درگاه اهورا مزدا، مراسم سرور و پر نشاطی را برپا می‌کردند.‌ همچنین در آخر جشن هر کدام آتش افروخته‌ای را به نیت تبرک به منزل برده و به شکل‌های مختلف تا خاتمه یافتن فصل سرما آن را روشن نگه می‌داشتند.

آداب و رسوم ایرانیان باستان برای جشن آذرگان

مردم ایران در زمان‌های قدیم جشن آذرگان را بسیار محترم دانسته و با روشن کردن آتش در منازل و پشت بام‌ها، ستایش و راز و نیاز با خداوند یکتا پرداخته و پس از آن مراسماتی را به شکل شاد و مهیج اجرا می‌کردند.

در چنین روزی برای خوش یمنی آتشکده‌ها را زینت بسته و همچون سایر جشن‌های ایرانی، خوان نعمتی را مملو از انواع خوراکی‌ها و شربت‌ها می‌گستراندند.

در عین حال آورده‌اند اجداد و گذشتگان ایرانیان در هنگام جشن آذرگان، معمولاً در میان شعله‌های آتش اسپند، کندر و عودهای معطر اضافه می‌کردند تا فضا عطراگین شود.

در پایان مراسم همانطور که قبلاً اشاره شد، هر کدام از خانواده‌ها به علت آغاز فصل سرد زمستان، یک عدد از هیزم‌های مشتعل را از آتشگاه برداشته و به خانه خود می‌بردند.

از نظر آنها این آتش بسیار خوش یمن و پربرکت بوده و سعی داشتند به شیوه و راهکارهای مختلف آن را تا آخرین روزهای فصل زمستان در منزل افروخته نگه دارند. لذا به هر طریق ممکن مانع خاموشی آن می‌شدند. همانطور که از نظر آنها این آتش تقدس داشته و خجسته بود، لذا روشنی آن موجب بروز اتفاقات نیک و رونق و برکت در خانه می شد.

از سایر مناسک و رسم‌هایی که در جشن آذرگان اجرا می‌شد، تحفه و هدیه‌ای بود که در قالب چوب‌های معطر به آتشکده‌ها ارسال کرده و در آتش قرار می‌دادند.

همچنین مردم معتقد بودند در چنین روزی لازم است به نظافت و خانه تکانی پرداخته تا نیکی‌ها بر زندگیشان وارد شود. در عین حال به تن کردن لباس سفید، کوتاه کردن ناخن و تراشیدن موی سر نیز از جمله این اقدامات بوده است.

بسیاری از افراد در چنین روزی رسیدگی به اختلافات و مشاجرات و برطرف کردن مشکلات را در برنامه‌های خود قرار می‌دادند. چرا که تصور می‌کردند خجستگی این روز، موجب دستیابی به نتیجه دلخواه در موضوع مورد نظر می‌شد.

از سایر رسوم و مناسک جشن آذرگان، ستایش ویژه آذر روز بوده که به عنوان پنجمین راز و نیاز از ۵ نیایش خرده اوستا محسوب می‌شد.

بدین ترتیب در نهمین روز از آذر ماه ایرانیان قدیم رسومات و آیین‌های ویژه‌ای را برپا می‌کردند.

در آن دوران مرسوم بوده که در چنین روز پرسروری، مردم زیباترین و ک‌ترین لباس‌های خود را بر تن کرده و با حضور در این محفل، به نشاط و شادکامی بپردازند. به طوری که با دورهمی و اجتماع در آتشکده ها و انجام نظافت چنین مکانی، در حق یکدیگر دعای خیر کرده و اجابت آرزوها را از درگاه خدا خواستار می‌شدند.

نکته قابل توجه چنین است که ایرانیان باستان معتقد بودند همفکری و گرفتن مشاوره از افراد کاردان و خبره در روز جشن آذرگان، ثمرات مطلوب و ایده آلی را به دنبال دارد.

در جشن آذرگان، مردم در اطراف آتش‌های شعله ور جمع شده و چوب‌های خوشبویی را در آن اضافه می‌کردند. به این ترتیب برای فصل سرمای زمستان مهیا شده و هر کدام از آنها هیزم افروخته‌ای را تا پایان زمستان مراقبت کرده و مانع خاموشی آن می‌شدند.