روز بزرگداشت شیخ بهایی
وبسایت "فردای تازه" همان "تاروت رنگی" سابق می باشد.
شیخ بهایی
شیخ بهایی، که با نام کامل شیخ بهاءالدین محمد عاملی شناخته میشود، یکی از دانشمندان، فیلسوفان، معماران و شاعران برجسته ایران در دوره صفویه بود. او در ۲۳ مارس ۱۵۴۷ میلادی (۳ اردیبهشت ۹۲۶ هجری شمسی) در بعلبک، که امروزه در کشور لبنان قرار دارد، به دنیا آمد.
شیخ بهایی به خاطر تسلط بر علوم مختلف از جمله ریاضیات، نجوم، فقه، فلسفه، معماری و شعر شهرت دارد. او همچنین در دوران حکومت شاه عباس اول صفوی، نقش مهمی در ساخت و سازهای بزرگ و توسعه شهر اصفهان ایفا کرد.
در ایران، تاریخ بزرگداشت شیخ بهایی را هر سال در تاریخ ۳ اردیبهشت جشن میگیرند.
در مورد تاریخ تولد شیخ بهایی، اطلاعات متناقضی بر روی سنگ قبر و دیوارهای کاشیکاری شده مقبرهاش وجود دارد. بر اساس نوشتههای موجود بر دیوار کاشیکاری شده، تاریخ تولد او به ۲۶ ذیالحجه ۹۵۳ هجری قمری مربوط میشود که معادل با ۸ اسفند ۹۲۵ خورشیدی و ۲۷ فوریه ۱۵۴۷ میلادی است.
اما تاریخ درج شده بر سنگ قبر او، غروب پنجشنبه اول محرم ۹۵۳ هجری قمری را نشان میدهد، که با ماه فروردین ۹۲۵ خورشیدی و مارس ۱۵۴۶ میلادی همخوانی دارد.د.
دوران کودکی و زندگی شخصی
شیخ بهایی از جمله نوادگان «حارث بن عبدالله اعور همدانی» بوده که از جمله چهره های مهم صدر اسلام و یاران و ارادتمندان حضرت امیرالمومنین (ع) بوده است.
او دوران طفولیت خود را در قریهای به نام «جبع» یا «جباع» از مناطق شام گذرانده است. پدر ایشان به نام بهاءالدین عاملی از شاگردان معروف و سرشناس شهید ثانی بوده که طایفه او در میان منطقه جبل عامل بسیار مشهور و برجسته بودند.
هنگامی که بهاءالدین کودکی بیش نبود، به همراه پدرش عازم ایران شده و به شهر قزوین رفت. از آنجا که در شهر قزوین علما و اندیشمندان بزرگی سکونت داشتند، لذا او نیز در آنجا سکنی گزید.
در طی زندگانی در قزوین شیخ بهایی توانست فارسی را به طور کامل فرا گرفته و برای ۳۰ سال در آنجا زندگی کند. همچنین او در محضر پدر و سایر دانشمندان به تحصیل پرداخته و علوم زیادی را فرا گرفت. در زمانی که بهاءالدین به سن ۱۷ سالگی رسیده بود، پدرش به پیشنهاد شیخ علی منشار از طرف شاه طهماسب صفوی در مقام شیخ الاسلامی شهر اصفهان نصب گردید.
پس از گذشت ۱۴ سال از این انتصاب، هنگامی که پدر بهاءالدین در سال ۹۸۴ هجری قمری جهت حج خانه خدا عازم بیت الله الحرام بود، در حین سفر در منطقه ای از ایران به نام بحرین دار فانی را وداع گفت. زمانی که شیخ بهایی به سن ۴۳ سالگی رسید، با توجه به اینکه او یک اندیشمند علمی و ادبی مشهور با خلق خوش و پسندیده بود، به مقام شیخ الاسلامی اصفهان منصوب گردید.
هنگامی که پایتخت حکومت صفویان از شهر قزوین به اصفهان منتقل گردید، شیخ بهایی تا پایان عمر خود مقام شیخ الاسلامی پایتخت صفویان یعنی شهر اصفهان را در بارگاه شاه عباس عهدهدار بود.
علاوه بر اینکه شیخ بهایی دارای جایگاه شیخ الاسلامی پایتخت بود، او در نزد شاه عباس اول به عنوان یکی از معتمدین و مشاورانش شناخته میشد. لذا شاه عباس همواره ارزش زیادی برای او قائل بود. به طوری که در هنگام مراجعت شیخ بهایی از یک مسافرت طولانی مدت، شاه عباس با روی خوش به پیشواز او رفته و حتی منصب ریاست علمای ایران را به او پیشنهاد نمود. ولی شیخ بهایی آن را عهدهدار نشد.
در سال ۹۹۱ هجری قمری او به زیارت خانه خدا عازم شده و پس از آن به برخی کشورهای اسلامی همچون عراق، شام و مصر کرد که مسافرت مذکور در حدود ۴ سال طول کشیده و سپس به ایران مراجعت نمود.
خصوصیات اخلاقی
او در دوران حیات خود همواره رفتار و عمل خود را بر پایه عدالت و مروت قرار داده و همیشه با پرهیزگاری، در جهت خدمت رسانی به مردم تلاش می کرد. او به هیچ وجه خود را مجزا از مردم میدانست. شیخ بهایی بسیار بلند نظر بوده و دیدگاه روشن و الهی داشت. به طوری که در سرتاسر عمر، از علم اندوزی دست نکشیده و به این مهم تلاش میکرد.
همسر و فرزندان
شیخ بهایی دختر علی منشار عاملی را به همسری گرفت. همسرش شیخ بهایی دارای شخصیتی خردمند و فرهیخته بود. به طوری که پس از رحلت پدرش، او کتابخانه ارزشمندی مشتمل بر ۴ هزار جلد را به میراث برد. در سال ۱۰۳۰ هجری قمری شیخ بهایی پس از وفات همسرش این کتابخانه را وقف نمود. ولی پس از درگذشت شیخ بهایی، به علت غفلت و سهل انگاری این کتابخانه رو به نابودی رفت. در بسیاری از اسناد تاریخی فرزندی را برای شیخ بهایی ذکر نکردهاند و حتی برخی از آنها او را ناتوان از داشتن فرزند دانستهاند.
مذهب
از آنجا که اصل و نسب شیخ بهایی و خاندانش مربوط به شیعیان منطقه جبل عامل بوده و اغلب نوشتهها و کتابهایش در موضوع فقه و معارف شیعه نگاشته شده، از این رو بدون شک او از پیروان مذهب شیعه بوده است. همچنین شیخ بهایی قصیده مشهور و زیبایی را در ستایش حضرت صاحب الزمان عجل الله سروده و صلوات معروفی را برای ائمه اطهار بیان کرده است.
فعالیت های ماندگار
– بنا کردن و انجام معماری مسجد امام واقع در اصفهان و همچنین اجرای اصول مهندسی در حصار اطراف شهر نجف را شیخ بهایی انجام داده است.
– شیخ بهایی در ناحیه غرب مسجد امام اصفهان، یک ساعت آفتابی که به صفحه آفتابی یا ساعت ظلی نیز مشهور بود را نیز بنا نمود.
– در عین حال شیخ بهایی طراحی مهم و ارزشمند یکی از عظیمترین کاریزهای ایران در نجف آباد اصفهان را صورت داد.
– از کارهای دیگر شیخ بهایی میتوان از تقسیم کردن آب زاینده رود برای محلههای مختلف شهر اصفهان و روستاهای همجوار این رودخانه نام برد.
– پس از آنکه در حدود ۱۵۰ سال در خصوص جهت قبله در مسجد امام میان علما اختلاف نظر بود، شیخ بهایی با محاسبات دقیق اندازه ۴۰ درجه انحراف غربی را از نقطه جنوبی به عنوان قبله شناسایی نمود.
– همچنین شیخ بهایی نقشه کشی بنای منارجنبان اصفهان را نیز انجام داد.
– یکی دیگر از اقدامات حیرت آور شیخ بهایی احداث گلخن گرمابه در اصفهان بوده است. مردم و ساکنان اصفهان معتقدند شیخ بهایی طوری گلخن آن گرمابه را احداث نمود که تنها به واسطه یک شمع همه آب حمام گرم میشد. او در زیر مخزن حمام جایی را مهیا کرده بود که شمعی را در آن روشن کرده و دور آن را کاملاً بسته بود. لذا تا زمانهای بسیار زیاد آب حمام به واسطه همان یک شمع روشن گرم شده و شمع به پایان نمیرسید.
– از جمله آثار مهم دیگر شیخ بهایی میتوان به طراحی حرم رضوی در مشهد مقدس اشاره کرد که جایگاه مهمی نزد شیعیان دارد. همچنین او کتابخانه ارزشمندی را به آستان مقدس امام هشتم حضرت امام رضا (ع) وقف نمود.
طراحی حرم رضوی
از جمله فعالیتهای مهم و ماندگار شیخ بهایی معماری بخشی از حرم رضوی میباشد. در اینجا به روایتی از کتاب دلشدگان تالیف محمد لک علی آبادی میپردازیم که در خصوص نحوه ساخت حرم رضوی مطالبی را به طور کامل بیان کرده است. یکی از خادمان و مسئولین آستان مقدس رضوی در خصوص طراحی و احداث حرم مطهر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) به دست او چنین نقل کرده است:
«هنگامی که شیخ بهایی حرم را طراحی و نقشهکشی نمود، در زمان احداث به طور کامل خود در تمام قسمت های بنا مراقبت کرده و بازرسی مینمود تا همه اصول طبق طراحی او پیش رود. پیش از آنکه ساخت بنای مذکور در حرم خاتمه یابد، شیخ بهایی ناچار شد به یک سفر فوری عازم شود. پیش از رفتن به سفر، شیخ توصیههای موکد و مستمری را به سازندگان، معماران و همه مسئولان احداث حرم انجام داد. او در این سفارشات گفته بود که به هیچ وجه کار را متوقف نکرده و بنا کردن حرم را ادامه داده و طبق نقشه و طراحی به پایان برسانند. به استثنای قسمت فوقانی دروازه اصلی حرم که دروازهای بود که به حرم و ضریح حضرت امام (ع) راه یافته و دروازه صحن نبود. شیخ بهایی تصمیم گرفته بود بر روی سر در دروازه ضریح کتیبهای را از سرودههای خودش تعبیه کند.»
چرا که در تمام بناهای مطهر مربوط به ائمه اطهار و حتی امامزادگان مرسوم است در بالای ورودی اصلی یا دروازه منتهی به حرم ایشان، سنگ نوشتهای با محتوای مدح و جایگاه آن امام بزرگوار نصب کرده و یا اینکه جمله ارزشمند و یا سروده زیبایی را نصب میکردند.
حتی در برخی اوقات حدیث یا روایت به نقل از آن امام بر روی کتیبه نگاشته و در آنجا قرار میدادند.
به هر صورت سفر او بیش از حد معمول طول کشیده و ناچار شد دیرتر از زمان مورد انتظار به مشهد مراجعت کند. پس از آنکه او از سفر بازگشته و جهت نظارت به امور احداث و ساخت حرم رضوی به آنجا رفت، در کمال حیرت متوجه میشود که احداث حرم کاملاً خاتمه یافته و حتی برخلاف سفارش او سر در دروازه مشرف به ضریح نیز کامل شده و به اتمام رسیده بود.
به طوری که عاشقان و زیارت کنندگان به حرم رضوی مشرف شده و رفت و آمد میکنند. پس از مشاهده این موضوع شیخ بسیار اظهار ناراحتی کرده و خطاب به معماران بیان میکند:
«چرا منتظر آمدن من نماندید؟ چرا صبر نکردید؟»
سرپرست حرم رضوی نقل میکند: چند شب پی در پی آقا امام رضا (ع) به خواب من آمده و فرمودند:
«کتیبه شیخ بهایی، به در خانه ما زده نشود، خانه ما هیچ گاه به روی کسی بسته نمیشود و هر کس بخواهد میتواند بیاید»
پس از شنیدن این جمله چشمان شیخ از اشک پر شده و به جانب ضریح امام هشتم حرکت میکند، در حالی که ذکر «یا ستار العیوب» را پیوسته بر زبان جاری می کرد. حتی او در کنار ضریح مطهر این امام بزرگوار به قدری گریه و اشک میریزد که از حال میرود. پس از آنکه دیگران به او رسیدگی کرده و احوالش مساعد شد، شیخ بهایی اینگونه تعریف نمود:
«من قصد داشتم تا یکی از علوم ماورایی را به شکل کتیبه بر سردر دروازه ضریح نصب کنم، با این هدف که افراد گنهکار و ناشایست و کسانی که شایستگی حضور به این حرم شریف را ندارند، قادر به وارد شدن به حرم پاک و مطهر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) نشوند.»
ولی آن امام بزرگوار با این امر مخالفت کرده و در رویای صادقی به مسئول آستان مقدس ناخشنودی خود را از این موضوع یان فرمودهاند.
بله این گونه است که ائمه اطهار همواره با آغوش باز پذیرای همه شیعیان، مسلمانان و حتی افراد غیر مسلمان هستند. به طوری که سالهاست همگی اعجاز و کرامات بسیاری را از امام هشتم (ع) به زائران زیادی از جمله غیر شیعه و غیر مسلمان مشاهده میکنیم. لذا رحمت و رأفت گسترده حضرت علی بن موسی الرضا به همه عاشقان و علاقمندان شامل میشود.
وقف کتابخانه برای حرم رضوی
در کنار فعالیتهایی که شیخ بهایی در جهت احداث حرم رضوی امام هشتم (ع) صورت داد، برخی کتب قرآنی به خط پر برکت امیرالمومنین حضرت علی (ع)، حضرت امام حسن و امام حسین (ع) هستند که با خط کوفی بر روی صفحاتی از پوست آهو نگاشته شده و به دستور شاه عباس اول صفوی طبق وقف نامه ای با قلم شیخ بهایی به آستان مقدس حضرت رضا علیه السلام تقدیم گردیده است.
همچنین در کنار این کتب ارزشمند که شیخ بهایی با خط خود وقفنامههایی را برای حرم مطهر رضوی درج کرده است، او در سال ۹۹۶ هجری قمری تعداد ۳۶ نسخه از مضامین دست نوشته را به کتابخانه آستان مقدس رضوی وقف نمود.
در عین حال شیخ بهایی در وصیتنامه خود سفارش کرده بود تا کتابهای مربوط به کتابخانه شخصی اش را به حرم حضرت امام هشتم (ع) تقدیم کنند که این بازمانده ارزشمند مشتمل بر ۴۰۰۰ نسخه خطی و چاپ سنگی میباشد.
قابل ذکر است اکثر قریب به اتفاق این صحیفه ها در دوران زندگانی شیخ بهایی نگاشته شده و وقف نامههای مربوط به آنها نیز با خط شیوا و مهر و امضای او نوشته شده است.
رواق شیخ بهایی در قطعه ای از بهشت حرم رضوی
در حرم مطهر امام هشتم رواقی به نام شیخ بهایی ساخته شده که در جنوب شرقی حرم مطهر واقع میباشد. در این رواق شیخ بهایی به خاک سپرده شده و مزارش در آنجا میباشد. مقبره او از شمال به صحن آزادی، از جنوب به رواق امام خمینی، از شرق به رواق دارالعباده و از غرب به رواق دارالزهد راه دارد. ورودی اصلی مربوط به مقبره شیخ بهایی از دالانی صورت میگیرد که در قسمت جنوب غربی صحن آزادی بوده و به واسطه تعدادی پله به این صحن میرسد.
در قسمت غربی راهروی رواق شیخ بهایی، سنگ نوشتهای نصب شده که همچون یک تابلو بر روی کاشی معرق حک شده و حاوی مضامینی از نوشتههای سنگ مزار او میباشد. علاوه بر این در سه وجه دیگر رواق شیخ بهایی، قسمت منتهی به سقف بر روی دیوار کتیبهای در ابعاد ۸٫۳۰ متر و ۴۰ سانتی متر تعبیه گردیده که تعداد ۷۰ عدد از نگاشتهها و آثار شیخ بهایی را با خط ثلث درج کرده است.
در عین حال کلیه دیوارهای رواق مذکور از قسمت فوقانی ازاره (پایین دیوار که از قسمتهای دیگر متمایز است و آن را با سنگ، آجر، کاشی، یا موزاییک نماسازی میکنند) و سقف مزین به آینه کاری بوده و حتی طاق این محل با آینه تزیین شده و به شکل نقش و نگار برجسته و قرنیزدار به شیوه شطرنجی و کاربندی بوده که تعداد ۲۵ چشمه بر روی آن نقش بسته است.
تالیفات و کتاب ها
– جامع عباسی
– الزبده فی الاصول از تالیفات شیخ بهایی در اصول اربعین
– مثنوی سوانح الحجاز (نان و حلوا)
– کشکول
نان و حلوا یا سوانح سفر الحجاز، (بر وزن مثنوی مولوی نان و پنیر) بر وزن مثنوی مولوی شیر و شکر، (اولین منظومه فارسی در بحر خَبَب یا مُتدارک) مثنوی هایی مانند نان و خرما، شیخ ابوالحشم و رموز اسم اعظم را نیز منسوب به او دانسته اند.
– صمدیه نوشته بهاءالدین عاملی برای برادر خود “عبدالصمد” است. این کتاب در باب علم نحو می باشد.
درگذشت شیخ بهایی
سرانجام شیخ بهایی در ماه شوال سال ۱۰۳۰ یا سال ۱۰۳۱ هجری قمری در شهر اصفهان دار فانی را وداع گفت. طبق وصیتنامه او، جسدش به شهر مشهد منتقل شده و در جوار موزه حرم مطهر رضوی جنب مزار پاک امام هشتم حضرت علی بن موسی الرضا (ع) به خاک سپرده شد.
خانه شیخ بهایی
منزل شخصی او در حقیقت یک بنای تاریخی مربوط به دوره صفویه بوده که با یک معماری ارزشمند و حیرت انگیز ایرانی، واقع در خیابان دردشت شهر اصفهان میباشد. از آنجا که این بنا یک اثر تاریخی بوده و قدمت دیرینه دارد، لذا در شهر اصفهان به عنوان یک اثر فرهنگی تاریخی شناخته شده و در فهرست آثار ملی قرار گرفت.
با هیدرودرم، پاکسازی پوستت رو حرفهای و بیدردسر انجام بده
|
با آردن اکسپرتیج، روتین مراقبت از پوستت رو ساده و حرفهای کن
|
