روز بزرگداشت ابونصر فارابی 

روز بزرگداشت ابونصر فارابی

روز بزرگداشت ابونصر فارابی در ایران به عنوان یکی از روزهای تقویمی شناخته شده است که هر سال در ۳۰ آبان برگزار می‌شود. این روز به منظور گرامیداشت زندگی و دستاوردهای ابونصر فارابی، فیلسوف، دانشمند و موسیقیدان برجسته مسلمان قرون وسطایی، نامگذاری شده است. ابونصر فارابی، که به عنوان معلم دوم پس از ارسطو شناخته می‌شود، برای نقش بسیار مهم خود در فلسفه اسلامی و تاثیرات عمیقش بر دانش و فلسفه در دوران خود و دوره‌های بعدی، ارج نهاده شده است.

زندگینامه ابونصر فارابی

ابونصر فارابی که به معلم ثانی شهرت داشت، بنیانگذار فلسفه اسلامی به شمار می‌رود. او از نخستین فلاسفه ایرانی بود که به موضوع اتصال و ارتباط دین اسلام و فلسفه یونانی اشاره کرد. تألیفات و دستاوردهای او اثرات چشمگیری را بر دانشمندان متاخر اسلامی همچون ابن سینا داشته است.

در سال ۲۵۸ هجری قمری ابونصر فارابی در روستایی اطراف فاراب ترکستان متولد شد. پدرش در حرفه سپهسالاری مشغول به کار بود. ابو نصر از دوران کودکی علوم و دانش متعددی همچون فقه، حدیث، معارف قرآن و زبان‌های عربى، ترکى و فارسى در محضر استادان آن دیار فرا گرفت.

در یک دوران فارابی به مقام قضاوت نیز تکیه زده و در میان مردم داوری می‌کرد.  پس از چندی او از سرزمین محل تولدش بیرون آمده و جهت فراگرفتن علوم و دانش جدید، به شهر بغداد رهسپار شد. فارابی در هنگام تحصیل در بغداد، بیش از پیش نسبت به بحث و استدلال در منطق تمرکز کرد. با توجه به اینکه او در زمینه در زمینه منطق از علوم و دانش چشمگیری برخوردار بود، لذا به او لقب معلم ثانی را دادند. لقب معلم اول به ارسطو اختصاص دارد.

فارابی به مدت ۲۰ سال در شهر بغداد سکونت کرده و پس از آن به سمت حلب عزیمت نمود. در آن زمان حلب به علت سعی و کوشش بسیار سیف الدوله دیلمی، از مراکز فرهنگی بسیاری بهره‌مند شده و تعداد زیادی از اندیشمندان و فلاسفه در آنجا گرد هم جمع شده بودند. فارابی تا آخرین سال‌های حیات خود در جایگاه پژوهشگر و اندیشمند، در دیوان و بارگاه سیف الدوله قرار داشته و تحقیقات و تعالیم گسترده‌ای را انجام داده است.

هنگامی که فارابی به سن ۸۰ سالگی رسید، در سال ۳۳۹ هجری دار فانی را وداع گفت.

میراث فارابی

فارابی در طول حیات خود تعداد ۷۰ کتاب و اثر را به رشته تحریر درآورد. بسیاری از مورخان هم عقیده هستند، تمامی تالیفات او پس از سن ۵۰ سالگی و در دوران سکونت در شهر‌های بغداد و حلب به نگارش درآمده است.

به طور کلی آثار فارابی در دو گروه منطق و سایر علوم دسته‌بندی می‌شود. اکثریت نوشته‌های او بر روی فلسفه ارسطو، افلاطون و جالینوس تمرکز دارد.

همچنین ابونصر فارابی تالیفات چشمگیری را در موضوعات منطق، فیزیک، متافیزیک، موسیقی و سیاست نگاشته است.

از کتاب‌های فارابی می‌توان به الجمع بین رأیى الحکیمین افلاطون الالهى و ارسطوطالیس، تحصیل السعاده، آراء اهل مدینه الفاضله، السیاسات المدینه، الموسیقى الکبیر, احصاء العلوم و ما یَصحُّ و مالا یَصحُّ من احکام النجوم اشاره کرد.

فارابی و ترجمه کتاب:

فارابی در زمینه زبانشناسی و ترجمه تبحر بسیاری داشت. به طوری که بسیاری از تالیفات یونانی زبان ارسطو و افلاطون را ترجمه کرده و شرح بسیاری نیز برای آنها نگاشت.

در منابع تاریخی در خصوص نحوه شرح او بر کتاب مابعدالطبیعه ارسطو چنین آمده است. ذکر کرده‌اند ابن سینا در حدود ۴۰ مرتبه کتاب مابعد الطبیعه ارسطو را مطالعه کرده، ولی چیزی از مفهوم آن در نیافته است.

پس از چندی در بازار با یک مرد دستفروش که کتاب هایی را به فروش می‌رساند، روبرو شد که کتاب شرح مابعدالطبیعه فارابی نیز در بین آنها قرار داشت. پس از آن بود که حکیم بوعلی سینا پس از مطالعه این کتاب موفق شد مفاهیم کتاب ارسطو را دریابد.

ویژگی‌های نثر فارابی:

فارابی کتاب‌ها و نوشته‌هایش را به شیوه‌ای می‌نگاشت که در عین تلخیص و اجمال نویسی، به راحتی همه معانی آن را به خواننده انتقال می‌داد.

گویا او اعتقاد داشت به هیچ وجه علوم حکمت را برای افراد ناشناس و یا عوام در اختیار نگذارند. فارابی نخستین گام‌ها را در زمینه تاریخ اندیشه اسلامی و برای طبقه بندی علوم برداشته است.

همچنین او نخستین کسی بود که توانست فلسفه را در اسلام مطرح کرده و علوم منطق و فلسفه را به شیوه موثر و کاربردی با علوم اسلامی آمیخته کند. این اقدامات سبب شد تا فارابی در حیطه منطق و فلسفه تغییرات شگرفی ایجاد کند. لذا در تاریخ ایران او به عنوان یک فلسفه دان عالم و حکیم به شمار می‌آید.

بررسی آثار ترجمه‌ شده فارابی به زبان انگلیسی

فارابی تالیفات بسیاری را از خود به جا گذاشته است. به طوری که حتی برخی از نوشته‌های او به زبان انگلیسی برگردانده شده است.

نگاشته‌های فارابی در زمینه سیاست با ترجمه‌های صورت گرفته توسط محسن مهدی و چارلز باترورث به زبان انگلیسی ترجمه شده و در اختیار همگان قرار دارد.‌ همچنین تعدادی از آثار او با موضوع منطق، ترجمه‌های خوبی را در زبان انگلیسی دارند.

خاطرنشان می‌کنیم پروفسور محسن مهدی یک اسلام شناسان و عرب شناس عراقی الاصل با تبعیت امریکایی است.

محسن مهدی برخی از تالیفات فارابی را به نام های «قصه‌های هزار و یک شب» و «فارابی و بنیاد فلسفه سیاسی اسلامی» به زبان انگلیسی برگردانده است. علی الخصوص او برای بازگرداندن، اصلاح، ترجمه و بررسی نگاشته‌های ابونصر فارابی بسیار معروف است. پروفسور مهدی آخرین بار کتاب فارابی به نام بنیاد فلسفه سیاسی اسلامی را در سال ۲۰۰۱ ترجمه کرده است.

از برخی نگاشته‌های ابونصر فارابی ترجمه کاملی به زبان انگلیسی مشاهده نمی‌شود. برای نمونه تنها آخرین فصل از کتاب احصاالعلوم به زبان انگلیسی ترجمه شده و وجود دارد.