حج و هر آنچه که باید درباره آن بدانید!
وبسایت "فردای تازه" همان "تاروت رنگی" سابق می باشد.
حج
حج در اصطلاح دینی به معنای قصد زیارت خانهی خدا و انجام مناسک مشخص در تعیین شدهای از ایام است. این مفهوم در اسلام به عنوان یکی از عبادات مهم و مقدس تلقی میشود. همچنین، از دیدگاه شریعت اسلامی، حج به عبادتی خاص اشاره دارد که در آن انسان با قصد خداوند، در مکان و زمان مشخصی به انجام مناسک مخصوص میپردازد.
راغب اصفهانی درباره این مفهوم میفرماید: «اصل حج، به معنای قصد زیارت است، ولی در عرف شرع به قصد خانه خدا، برای برگزاری مناسک حج اختصاص یافته است.» این نقل قول نشان میدهد که حج در اصطلاح دینی به معنای قصد و زیارت خانهی خدا تفسیر میشود و برای انجام مناسک مذهبی خاصی در مکان مقدس بیت الله الحرام در ایام مشخص انجام میشود.
طریحی، لغتشناس برجسته، به توضیح معنای لغوی و اصطلاحی حج پرداخته و آن را به شکلی واضحتر توضیح داده است. او حج را در لغت به معنای قصد کردن به چیزی تعریف کرده و در اصطلاح شرعی به عنوان یک عبادت خاصی توصیف کرده است. این عبادت در مکان و زمان معینی، به شکل خاصی در نزدیکی بیت الله الحرام به منظور اطاعت از خداوند و نزدیکی به او انجام میشود. ارتباط میان این معناها نشان از اهمیت و ارزش حج در اسلام دارد که به عنوان یکی از عبادات اسلامی بزرگ تلقی میشود.
حال برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد حج با فردای تازه همراه شوید:
منوی دسترسی سریع
مفهوم حج
در منابع لغوی، واژه «حج» به معانی متعددی اشاره دارد که هر یک از این معانی تا حدی از یکدیگر متفاوت هستند. این واژه میتواند به عنوان عبارتی برای مفاهیم مختلف به کار رود. از جمله معانی مختلف این واژه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
قصد کردن: حج به معنای قصد کردن به سفری مذهبی به مکه مکرمه در اسلام استفاده میشود. در این مفهوم، حج به معنای تصمیمگیری و تصمیم به انجام این سفر معنی میشود.
آهنگ کردن: این معنی ممکن است به معنای رقصیدن یا حرکت هماهنگ و ریتمی اشاره داشته باشد. در این مورد، حج به معنای رقص یا حرکت با آهنگ و ریتم به کار میرود.
پی در پی: این معنی به معنای اتفاقافتادن یا وقوع مکرر یک رخداد یا واقعه اشاره دارد. در اینجا، حج به معنای وقوع یک واقعه به تعداد زیاد یا پیاپی استفاده میشود.
قصد زیارت کردن: حج ممکن است به عنوان قصد و تصمیم به زیارت مکه مکرمه و کعبه در اسلام به کار رود. در این مفهوم، حج به معنای قصد زیارت و مذهبی پیشنهادهای مرتبط با آن استفاده میشود.
آمدن: حج به معنای وارد شدن به یک مکان خاص یا سفر به مقصد خاص استفاده میشود. در مفهومی عمومیتر، حج به معنای رسیدن به مقصدی خاص در سفری مذهبی یا مقدس مورد استفاده قرار میگیرد.
شاد شدن: حج ممکن است به معنای خوشحالی، شادی و شادابی باشد. در این مفهوم، حج به معنای رسیدن به وضعیتی از خوشحالی یا شادابی در زندگی اشاره دارد.
به عنوان یک واژه با معانی متنوع، مفهوم حج بستگی به سیاق و متن جمله دارد و میتواند به مفاهیم مختلفی اشاره کند.
حج تمتع
حج تمتّع، یکی از اقسام حج در اسلام است که به معنای انجام حج بعد از انجام عمره در ماههای حج تعبیه شده است. ابتدا، شخص مکلف باید اعمال عمره را انجام دهد، سپس پس از فراغت از اعمال عمره، باید احرام حج تمتّع را بپوشد و اعمال مخصوص حج را انجام دهد.
واژه «تمتّع» در اینجا به معنای بهرهمند شدن از حالت حرمت از زمانی که شخص اعمال عمره را انجام داده، به کار میرود. به عبارت دیگر، پس از انجام عمره، شخص به حالتی وارد میشود که از برخی اعمال و ویژگیهای حجی که در دوران حرمت دارایی حج نباید انجام دهد، آزاد میشود.
حج تمتّع به ویژه برای افرادی که توانایی مالی دارند، واجب است. این نوع حج به افراد این امکان را میدهد که علاوه بر انجام عمره، حج را نیز انجام داده و از فرصتهای مقدس این عبادت بهرهبرداری کنند. از این رو، حج تمتّع یکی از روایات مهم و معتبر در عبادات اسلامی است که به مسلمانان این فرصت را میدهد که به سوی خداوند پیش بروند و اعمالی عظیم و مقدس را انجام دهند.
فلسفه تشریع حج
در مورد فلسفه تشریع حج، چند نکته مهم واجب توجه وجود دارد:
نشانه عبودیت:
نماد عبودیت و تسلیم در اسلام به وضوح نمایان است. با توجه به فلسفهی خلقت انسان در اسلام، هدف اصلی وجود بشر، عبادت و شناخت خداوند تعالی و دستیابی به کمال و مطلوب الهی است. آیهی کریمهای که در این مورد آمده، این حقیقت را به وضوح بیان میکند: «وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونَ”، (ذاریات: ۵۶) به معنای “و من جن و انس را نیافریدم، مگر براى اینکه عبادتم کنند»
در روایتی از امام صادق و امام باقر، نیز این واقعیت تأکید شده است. در این روایت آمده که خداوند میخواست که بندگانش او را به این شکل عبادت کنند. از اینرو، او خانهی کعبه را در زمین آفرید و بر بندگانش واجب کرد که طواف پیرامون آن را انجام دهند. همچنین، خداوند بیتالمعمور را در آسمان آفرید و ملائکهها را وارد آن کرد تا هر روز هفتاد هزار ملائکه به طواف پیرامون آن بپردازند، و این عمل تا روز قیامت ادامه داشته باشد. (ابن بابویه، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۴۰۲).
بنابراین، حج به عنوان یکی از اعمال عبودی در اسلام و نمادی از تسلیم و تعبد نسبت به خداوند واجب شده است. این عبادت به عنوان نمونهای کامل از تسلیم و انقیاد به دستورات الهی در اسلام مورد تأکید و ارزشگذاری قرار میگیرد.
آمرزش گناهکاران:
انسان به طور دائمی در معرض وسوسهها و امتحاناتی قرار دارد و ممکن است هر لحظه به گناه فراموشی افتد. در این مواقع، خداوند به او فرصتهای مناسبی میدهد تا توبه کند و از مغفرت الهی بهرهمند شود. از جمله این فرصتها میتوان به شبها و روزها، شب و روز جمعه، ماه مبارک رمضان، و سفر به حج در طول عمر اشاره کرد. این اوقات و مکانها به انسان اجازه میدهند که در زمانهای معینی به درگاه خداوند توبه کند، مغفرت بخواهد و گناهانش را از بین ببرد.
در این راستا، امیرالمؤمنین، علی (ع) اشارهای معنوی دارد و میفرمایند: «ویرخضان الذنب»، به معنای حج و عمره، گناهان را پاک میکند. این نقل از امام علی (ع) نشاندهنده اهمیت و ارزش بالای این عبادات در اسلام است. حج و عمره، علاوه بر تعبد به خداوند، فرصتی برای پاکسازی روحی و طلب مغفرت از گناهان میباشند و این دو رویداد مهم به عنوان وسیلهای برای تجدید توبه و تطهیر انسان از گناهان در دین اسلام تأکید شدهاند.
مصداق اجتماع و اتحاد مسلمانان:
موسم حج به عنوان یکی از بزرگترین تجمعات مذهبی در جهان، نمونهای چشمگیر از اجتماع و وحدت مسلمانان را به تصویر میکشد. در این زمان و مکان مقدس، افراد از تمام اقشار جامعه و از تمام نقاط جهان با هم تجمع میکنند. همگی با یک انگیزه مشترک به سوی خداوند پیش میروند و انواع تفاوتها و تبعیضهای اجتماعی یا قومی از بین میروند.
در موسم حج، مسلمانان با یکدیگر آشنا میشوند و ارتباطات جدیدی برقرار میکنند. آنها با یکدیگر در تعبد و خدمت به خداوند شریف و انجام مناسک حج ارتباط برقرار میکنند، اما این تجمع مذهبی بیش از این است. در اینجا، مسلمانان فرصت دارند تا نیازها و مشکلات خود را به اشتراک بگذارند. آنها میتوانند به یکدیگر کمک کنند و به تبادل تجربیات و دانش بپردازند.
به علاوه، مناسبتهایی همچون مجالس دینی، نشستهای فکری و مذهبی، و جشنها در موسم حج به تعزیز وحدت و همبستگی مسلمانان کمک میکنند. این اتحاد و انسجام در موسم حج نه تنها به فرآیند حج تاثیر مثبتی میگذارد بلکه نمایانگر واحد بودن جامعه اسلامی در برابر چالشها و مسائل مختلف است.
در نتیجه، موسم حج به عنوان نمونهای شاهانه از اجتماع و وحدت مسلمانان، افکار و انگیزههای مشترک آنها را تقویت کرده و به تعمیق ارتباطات و ارزشهای دینی و انسانی آنان کمک مینماید. این واقعیت نشان از اهمیت و ارزش برگزاری مراسم حج و اهمیت آن در جهان اسلام دارد.
آمرزش و دعا و نیایش و ذکر الله:
آیهی ذکر شده در سوره بقره، آیهی ۱۹۸ به شرح زیر است:
«فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ فَاذْکُرُوا اللَّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْکُرُوهُ کَمَا هَدَاکُمْ وَإِن کُنتُم مِّن قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّینَ»
این آیه به اهمیت موقعیت عرفات در مناسک حج اشاره دارد. عرفات، نام منطقهای است که در فاصلهای کمتر از بیست کیلومتری از مکه واقع شده و در روز نهم ذیالحجه، زائران حاضر در حج در آنجا اقامت میکنند. از ظهر تا غروب آفتاب، زائران در این منطقه حضور پیدا میکنند. اگر کسی قبل از غروب آفتاب از عرفات خارج شود، باید جریمهای به شکل دادن یک شتر پرداخت کند.
عرفات به معنای «شناخت» است؛ زیرا به اعتقاد اسلامی، در این منطقه، آدم و حوا اولین بار یکدیگر را ملاقات کردند و اعتراف به گناهان خود کردند. این منطقه به عنوان مکانی از معرفت و توبه شناخته میشود.
همچنین، حج به عنوان یکی از عبادات در اسلام، علاوه بر بعد مذهبی و عبادی، ابعاد اقتصادی و اجتماعی نیز دارد. این مناسک علاوه بر تقویت ارتباط با خداوند، به تشکیل جامعهی مسلمانان و تقویت وحدت آنان کمک میکند. همچنین، امکان مبادلات تجاری و اقتصادی در این زمان و مکان برای مسلمانان فراهم میشود و این اقتصادی برای جامعههای مسلمان اهمیت دارد.
امام جعفر صادق (ع) با بیان این جمله معنوی و عمیق به اهمیت و ابعاد متعدد حج در جامعه مسلمانان اشاره نمودهاند. این آموزه نشاندهنده نکات مهمی در مورد حج و تاثیرات آن بر جوانب مختلف زندگی اجتماعی و اقتصادی مسلمانان است.
به این ترتیب، حج به عنوان یکی از اعمال عبادی در اسلام، ارتباط بین بُعد معنوی و جوانب اقتصادی و اجتماعی را تقویت میکند و نمایانگر اهمیت عبادات و توجه به جوانب مختلف زندگی انسانی در اسلام میباشد.
حج عبادتی واجب است و یکی از فروع دین اسلام را تشکیل میدهد. این مراسم معنوی و متبرکه در ماه ذیالحجه، در شهر مکه و اطراف آن برگزار میشود. حج به عنوان بزرگترین تجمع مسلمانان شناخته میشود، جایی که گروههای مختلف از انواع فرقهها و گروههای اسلامی به آنجا میآیند.
حج اقسام مختلفی دارد، اما رایجترین آن حج تمتع است. این نوع حج برای مسلمانانی واجب است که در غیر مکه و اطراف آن زندگی میکنند و فقط یکبار در عمر واجب میشود. حج با احرام بستن آغاز میشود و با این عمل، انجام مناسک حج و برخی کارها برای حاجی واجب و برخی دیگر حرام میشود.
قرآن کریم نیز در مورد حج آیاتی دارد و در جملهای از سوره حج به اهمیت این عبادت اشاره شده است. همچنین، بیش از نه هزار روایت درباره حج و احکام و اعمال آن وجود دارد که برخی از آنها حج را برتر از تمام عبادات دیگر معرفی کردهاند. اندیشمندان مسلمان تلاش کردهاند تا علاوه بر اعمال ظاهری، فلسفه حج را تبیین کنند و به رسیدن به توحید و یکتاپرستی تأکید کردهاند. از طرف دیگر، حج به عنوان یکی از مراسم عبادی اسلام، ابعادی دیگر نیز دارد.
قبل از اسلام، منصبهایی در حج وجود داشتند که اسلام بر برخی از آنها تأکید کرده است. در حال حاضر، با توجه به نیازهای زمان، مسئولیتهای جدیدی در حج وجود دارد.
حج تمتع به علت محدودیتهای مکانی و زمانی، تعداد محدودی از حاجیان را روانه سفر به مکه میکند. این مناسبت به دلیل اهمیت معنوی و مذهبی، ابعاد اجتماعی و اقتصادی دارد و انتقال تجربیات، تبادل فرهنگی و توسعه اقتصادی را در بر دارد.
در نهایت، حج به عنوان یکی از پایههای دینی در اسلام، اهمیت بسیاری دارد و بر ارتباط میان بعد معنوی و جوانب اقتصادی و اجتماعی تأکید میکند.
اعمال و مناسک
با نزدیک شدن به هشتم ذیالحجه که به نام «یوم الترویه» شناخته میشود، مناسک حج رسماً آغاز میشود. این رویداد مهم در اسلام برای همه مسلمانان اهمیت دارد و اینجا ما به برخی از جزئیات و اعمالی که در این مناسک باید انجام دهید، پرداختهایم.
احرام در مکه: اولین مرحله حج احرام است. احرام، لباس و وضعیت خاصی است که حاکمیت دینی را نمایان میکند. شما باید در مکه و قبل از ورود به حرم مکه، احرام بگیرید و از این زمان به قداست و اقسام مختلف حج پایبند باشید.
وقوف در عرفات: یکی از اعمال مهم حج، وقوف در عرفات است. در روز عرفه که یکی از ایام مهم حج است، شما باید در میدان عرفات حضور یابید و دعا و توبه کنید.
وقوف در مشعرالحرام: بعد از وقوف در عرفات، به مشعرالحرام میروید و نماز اقامه میکنید. این مرحله نیز از مناسک مهم حج است.
رمی جمره عقبه در منا: در این مرحله، سه سنگ که نشانگر ابلیس است را نشانهگیری میکنید. این نشانهگیری به معنی اهمیت رها کردن گناهان است.
قربانی: شما باید یک قربانی انجام دهید. این قربانی به عنوان نشانهای از تسلیم و اطاعت به خداوند تقدیم میشود.
حلق یا تقصیر: در این مرحله میتوانید موی سر خود را حلق کنید یا تقصیر دهید. این نشانه تواضع و تزکیه روحیه خود نمایانهگری میکند.
طواف حج: شما باید حول کعبه طواف کنید و ۷ بار دور آن بپیچید. این نشانهای از تعبد و اراده به خدا است.
نماز طواف: پس از طواف، نمازی خاص باید اقامه کنید.
سعی بین صفا و مروه: شما باید بین دو تپه به نام صفا و مروه سعی کنید.
طواف نساء: مرحله بعدی طواف نساء است که مشابه طواف حج است.
نماز طواف نساء: پس از طواف نساء، نماز خاصی باید اقامه کنید.
بیتوته در منا: در این مرحله باید در منا بمانید و دعا کنید.
رمی جمرات سهگانه: در این مرحله، سه سنگ را پنج بار به نمایانی ابلیس نشانهگیری میکنید.
مناسک حج از اعمال مهم و متبرکه در اسلام هستند که به تعبد، تواضع و تزکیه روحیه انسانی میپردازد. از شما خواسته میشود که در طی این مراحل، دعا کنید، توبه کنید و اراده خود را به سمت خداوند تقویت کنید.
حج تمتع:
مراسم حج یک مجموعه از آیینها و مناسک مذهبی است که در زمان و مکانهای معینی در شهر مکه برگزار میشود. حج تمتع، بعد از اتمام عمره تمتع، آغاز میشود. حاجی که پیشتر از وضع احرام عمره تمتع خارج شده باشد، مجدداً به مکه میآید و احرام حج تمتع را میپوشد و سپس با سخن «لبیک» به انجام این مناسک پرداخته و اقامت خود را از ظهر روز نهم ذیالحجه تا غروب آفتاب در صحرای عرفات داشته و این زمینه را فراهم میکند تا اعمال مذهبی انجام گیرد.
پس از انجام اعمال منا، حاجی به مکه باز میگردد و اقامت خود را در این شهر انجام میدهد. این اعمال شامل طواف حج و نماز آن، سعی بین صفا و مروه، طواف نساء و نماز آن نیز میشود. پس از انجام این مناسک در مکه، حاجی به منا بازمیگردد و در شبهای یازدهم و دوازدهم (و برای برخی، شب سیزدهم) در این مکان اقامت میکند و در روزهای یازدهم و دوازدهم، حاجی مراسم رمی جمرات سهگانه را انجام میدهد. با ختم مناسک حج و خروج از منا در بعد از ظهر روز دوازدهم، مراسم پایان مراسم حج انجام میشود.
حج عمره:
فرآیند عملیات عمره تمتع که قبل از انجام عملیات تمتع باید اقدام به آن نمایید، شامل مراحل احرام، طواف، نماز طواف، سعی و تقصیر میباشد.
محل اقدام به احرام عمره تمتع، میتواند در مکانهای مختلفی مانند مسجد شجره و جُحفه انجام شود.
در ابتدا، افرادی که از مسیر مدینه به سوی مکه میروند، باید در مسجد شجره که در خارج از مدینه و در منطقه ذوالحلیفه قرار دارد، احرام کنند.
پس از انجام احرام و ورود به مکه، زائران باید به طواف کعبه بپردازند و سپس نماز طواف را که دو رکعت است، پشت مقام ابراهیم (علیهالسلام) ادا کنند.
مرحله بعدی عملیات عمره تمتع، سعی میان صفا و مروه میباشد، به این معنا که باید هفت مرتبه مسافت بین کوه صفا و کوه مروه را پیمایش کنید.
در انتها، با انجام تقصیر، از حالت احرام خارج میشوید و محرمات احرام برای شما حلال میگردد.
لازم به ذکر است که در بازه زمانی از تقصیر عمره تمتع تا انتقال به احرام حج تمتع، برخی اعمال برای حاجیان ممنوع است و باید از انجام آنها پرهیز کنند. این اعمال شامل عملیات عمره مفرده، تراشیدن مو، ترک شهر مکه (بر اساس فتاوی برخی از علماء شیعه)، کندن و بریدن درختان و گیاهان حرم و همچنین شکار (حتی کشتن ملخ و موجودات مشابه) میشود.
حرام در مکه:
شروع اعمال حج نیز مانند عمره با احرام انجام میشود، اما حجاج باید با نیت حج تمتع احرام کنند.
در زمانهای اخیر، به دلیل شلوغی و ترافیک بالا در مسیر به عرفات، برخی از حجاج احتمال نرسیدن به عرفات در روز نهم محرم را در نظر میگیرند و به همین دلیل در روز هشتم محرم احرام میگیرند و شب عرفه را در عرفات میگذرانند. البته اگر در صورت احرامگیری در روز نهم، قبل از ظهر روز نهم به عرفات برسند، همچنان میتوانند به عرفات بروند.
مکان احرام گرفتن نیز شهر مکه است، اگرچه مورد توصیه است که در حجر اسماعیل یا نزد مقام ابراهیم احرام گیرند.
تمام اعمال حج از لحظه احرام گرفتن تا انجام رمی جمرات عباداتی هستند و باید به منظور نزدیکی به خداوند و اطاعت از دستورات او انجام شوند.
وقتی که انسان برای انجام اعمال حج محرم میشود، همه کارهایی که در حالت احرام عمره حرام هستند، برای او حرام میشوند.
وقوف در عرفات:
پس از احرام گرفتن در مکه، حاجی باید به سمت عرفات حرکت کند. وقوف به معنای اقامت در این مکان است، بدون توجه به اینکه آیا پیاده رفته یا سوار باشد، نشسته یا دراز کشیده. به عبارت دیگر، حاجی باید در صحرای عرفات بماند و از آنجا خارج نشود.
واجب است که حاجی از زمان ظهر روز نهم ذیالحجه تا غروب همان روز در عرفات باشد. اگرچه تأخیر در شروع وقوف تا اولین وقت نماز ظهر و عصر به مقدمات آن مشکلی ندارد.
برای وقوف در عرفات و انجام سایر اعمال حج، به جز طواف و نماز، لازم نیست طهارت (وضو یا غسل) داشته باشد، اما انجام طهارت به عنوان مستحب توصیه میشود.
عرفات جزو بهترین مکانها برای انجام دعاها و استجابت آنهاست. در اینجا، علاوه بر واجبات، مستحبات و دعاهای معروفی که به نسبت ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) و امام زین العابدین (علیه السلام) منعکس میشوند، وجود دارد و این مکان به عنوان مکانی برای دعا و تضرع به خداوند شناخته میشود.
وقوف در مشعر الحرام:
پس از غروب آفتاب روز نهم ذیالحجه (شب عید قربان)، حاجیان از عرفات به سمت مشعر الحرام (مزدلفه) حرکت میکنند تا اعمال حج خود را انجام دهند.
زمان وقوف در مشعر الحرام از طلوع فجر عید قربان آغاز میشود و تا طلوع خورشید ادامه دارد. حاجیان باید در این مکان به وقوف بپردازند و اگر امکان دارد، از زمان رسیدن به مشعر در شب، قصد وقوف کنند.
در مشعر الحرام، علاوه بر وقوف، کار دیگری اجباری نیست، اما مستحبات زیادی وجود دارد. از جمله این مستحبات، ذکر و تسبیح و جمعآوری سنگهای رمی جمرات به منظور رمی آنهاست.
رمی جمره عقبه:
بعد از طلوع آفتاب روز دهم ذیالحجه (عید قربان)، حاجیان از مشعر الحرام به منا باز میگردند و اولین مراسم از مناسک حج که «رمی جمره عقبه» نام دارد را انجام میدهند.
در منطقه منا، سه ستون سنگی وجود دارد که به ترتیب اولین ستون را «جمره اولی»، دومین ستون را «جمره وسطی» و سومین ستون را «جمره عقبه» مینامند. اولین وظیفه در صبح عید قربان این است که هفت سنگ ریگ را به سمت جمره عقبه پرتاب کنند.
سنگها باید به ستون برسند، اما لازم نیست پشت سر هم باشند. اگر حاجی دو سنگ به ستون برساند و سنگ سوم را نبرد، تنها سه سنگ به حساب میآید. اگر شک دارد که آیا هفت سنگ را به جمره زده یا نه، باید تا اطمینان حاصل شود تعداد کافی از سنگها را بزند.
سنگها باید به اندازهای باشند که به آنها «ریگ» گویند و نباید زیاد بزرگ یا کوچک باشند. همچنین باید از مناطق حرم باشند و تا قبل از انجام رمی جمره به کار نبرده شده باشند.
بانوان، کودکان، بیماران و پیرمردان مجاز هستند که در شب عید قربان، پس از نصف شب و قبل از اذان از مشعر الحرام خارج شوند. اگر این افراد نتوانند رمی جمره را در طول روز ادا کنند، میتوانند همان شب رمی جمره عقبه را به جا آورند.
قربانی:
بعد از پرتاب سنگ به جمره عَقبه، حجاج به منظور انجام یکی از تکالیف حج به قربانگاه میروند و یک شتر، گاو یا گوسفند را قربانی میکنند.
قربانی یک حیوان برای چند حاجی کافی نیست و به عنوان یکی از رویدادهای حج، هرچه به تعداد بیشتر انجام شود، خوب است.
شرایطی برای حیوان قربانی وجود دارد که جزئیات آن در کتب احکام و مناسک حج آمده است. افرادی که تصمیم به انتخاب حیوان برای قربانی کردن میگیرند باید این شرایط را مطالعه کنند. در این متن به طور مختصر به برخی از این شرایط اشاره میشود.
- حیوان باید سالم باشد و هیچ نوع بیماری یا عیب ظاهری نداشته باشد.
- از لحاظ ظاهری نباید کور یا لنگ باشد.
- دم حیوان نباید بریده باشد.
- گوشها نباید بریده یا شاخهها شکسته باشند.
- حیوان نباید لاغر باشد.
- اخته نشده و بیضههای آن بیرون نیافتاده باشند.
- حیوان باید به سن کامل رسیده باشد، به این معنا که اگر شتر باشد، حداقل یک سال و اگر گاو باشد، حداقل دو سال قدمت داشته باشد.
- اگر حاجی پس از قربانی شک کند، حتی اگر بنظر برسد که حیوان ناقص بوده یا شرایط دیگر را نداشته، نباید به این شک اعتنا کند.
- کسی که حجله (حلاقت) یا تقصیر نکرده و حتی برای خودش حیوانی را قربانی نکرده باشد، میتواند برای فرد دیگر حیوانی را قربانی کند.
حلق یا تقصیر:
بعد از قربانی کردن حیوان، حاجی موظف است یکی از دو کار زیر را انجام دهد: حلق کردن یا تقصیر کردن. حلق کردن به معنای تراشیدن موهای سر است، در حالی که تقصیر کردن به معنای برش مقداری از موها و ناخنها است.
با انجام این عمل، تمام محرمیتهای احرام برطرف میشود، به جز موارد زیر: پرهیز زن و مرد بر یکدیگر و استفاده از عطر. این موارد هم با انجام بقیه اعمال حج رفع خواهند شد. در برخی موارد، صید نیز ممکن است حرام باشد. بنابراین، پس از تراشیدن سر یا انجام تقصیر، میتوانید لباس احرام را خارج کرده و لباس معمولی خود را بپوشید.
مردانی که برای اولین بار حاجی میشوند، به احتیاط واجب باید سر خود را بتراشند و تقصیر کفایت نمیکند. اما افرادی که قبلاً حج کردهاند، میتوانند تقصیر کنند یا سر خود را بتراشند.
بانوان باید تقصیر کنند.
محل انجام حلق یا تقصیر منطقه منا است.
زمان مجاز برای حلق یا تقصیر تا روز سیزدهم ذیالحجه است، اگرچه انجام آن در روز عید احتیاط واجبی است.
اگر حاجی به کسی وکالت داده باشد تا به نیابت از او قربانی کند، نباید حلق یا تقصیر کند تا زمانی که وکیل او قربانی را انجام دهد. در نتیجه، افرادی که خود به قربانگاه نمیروند، باید تا اطلاع از قربانی شدن حیوان صبر کنند، سپس پس از اطمینان از انجام ذبح، میتوانند حلق یا تقصیر کنند.
هیچ کسی نمیتواند موهای یا ناخنهای فرد دیگری را بچیند یا تراشد اگر آن فرد خودش این کارها را انجام نداده باشد.
طواف حج:
بعد از اجرای مراسمهای منا در روز عید قربان، حاجی باید دوباره به مکه بازگردد تا پنج مراسم حج دیگر را انجام دهد. این مراسم میتوانند تا پایان ماه ذیالحجه انجام شوند و او میتواند در منا بماند تا برای ادامه مراسمهای شبهای یازدهم و دوازدهم و همچنین روزهای یازدهم و دوازدهم، در منا باقی بماند. سپس در بعدازظهر روز دوازدهم از منا خارج شود و برای انجام مراسمهای دیگر به مکه بازگردد.
نماز طواف حج:
بعد از انجام طواف حج، وظیفه دو رکعت نماز طواف حج را باید انجام دهید. در این نماز، مانند نماز طواف عمره تمتع، تفاوتی وجود ندارد، به جز نیّت که باید به نیّت نماز طواف حج انجام شود. میتوانید حمد و سورهها را به صورت بلند یا آهسته بخوانید.
زمان نماز طواف حج نیز بعد از انجام طواف و قبل از سعی در استبرای مکان مناسب است. در واقعیت، مکان نماز طواف حج میتواند در هر نقطهای باشد که عرفاناً مناسب شناخته شود. حتی اگر از مقام نماز دور باشد، میتوانید نماز را در آنجا بخوانید. به همین دلیل، بسیار احتمال دارد که نماز شما در هر نقطهای از مسجد الحرام صحیح باشد.
سعی بین صفا و مروه:
بعد از انجام نماز طواف حج، شما ملزم به طی کردن هفت مرتبه مسافتی بین «صفا» و «مروه» هستید. این مکانها در حال حاضر به صورت سالنی در کنار مسجد الحرام قرار دارند. انجام سعی باید به همان شیوهای باشد که در سعی عمره تمتع انجام دادهاید، با این تفاوت که نیت باید به سمت سعی حج باشد.
سعی شما باید از «صفا» آغاز شده و در «مروه» به پایان برسد. طی این مسافت به ازای یک مرتبه حساب میآید، و بازگشت از «مروه» به سمت «صفا» به عنوان مرتبه دوم در نظر گرفته میشود. در واقع، با پایان دادن به مرتبه دوم در «مروه»، شما هفت شوط سعی را تکمیل کردهاید. در طول انجام سعی، میتوانید استراحت کرده و از این فرصت برای کاهش خستگی و استراحت بهرهبرداری کنید. در صورت تصمیم به قطع سعی در مسیر، میتوانید از همان نقطهای که قطع کردهاید، ادامه دهید.
از نظر شرعی، انجام سعی بین «صفا» و «مروه» لزوماً نیاز به وضو و طهارت ندارد، اگرچه انجام آن با وضو توصیه میشود. همچنین، انجام سعی در طبقه دوم (یعنی بالاتر از دو کوه) مشکلی ندارد. اصطلاح “شوط” در اینجا به معنای دو بار دور زدن اطراف کعبه و دو بار پیمودن مسافت بین «صفا» و «مروه» است.
طواف نساء:
پس از انجام سعی، وظیفهی شما آن است که هفت مرتبه به نیت طواف نساء دور خانهی کعبه که در مسجد الحرام واقع شده است، بگردید. این عمل طواف نساء به همان روشی انجام میپذیرد که در طواف عمره تمتع دارید، تنها تفاوت نیت آن است که باید به نیت طواف نساء انجام دهید.
طواف نساء و نماز آن واجب برای همه افرادی است که به حج میروند، نه تنها برای مردان، بلکه برای همه. پس از انجام سعی، میتوانید طواف نساء را نه فوراً و بلکه تا چند روز بعد از آن انجام دهید.
شما باید طواف را از مقابل گوشهای از کعبه که حجر الاسود در آن قرار دارد، آغاز کنید و در همان محل به پایان برسانید. در طی انجام طواف، خانه کعبه باید در طرف چپ شما باشد، بنابراین اگر در حین حرکت به سمت کعبه هستید یا به سمت عقب میروید، این طواف صحیح نخواهد بود.
شما باید طواف را با دقت و بدون انجام حرکات اضافی انجام دهید، همانطور که سایر مسلمانان طواف کعبه را انجام میدهند، و نیازی به توقف در مقابل حجر الاسود در هر دور نیست. با این وجود، باید به دور حجر اسماعیل هم بگردید، به معنای آن که در هنگام طواف به داخل حجر نروید.
از لحاظ شرعی، برای انجام طواف نساء واجب نیست که با وضو و طهارت انجام شود، اگرچه انجام آن با وضو مستحب است. همچنین، مکان اجرای طواف در حد مشخصی محدود نیست و میتوانید در هر نقطهای که طواف کعبه انجام میشود، انجام دهید. اگر به دلایلی نظیر بیماری، پیری یا زحمت زیاد نتوانید در این محدوده طواف کنید، انجام طواف خارج از این حد نیز مشکلی ندارد. در نهایت، باید به وضو دقت کنید و بدن و لباس خود را پاک نگه دارید، همانند نماز.
نماز طواف نساء:
بعد از انجام طواف نساء، وظیفه دارید دو رکعت نماز را با نیت نماز طواف نساء بخوانید. کیفیت انجام این نماز به شرح زیر است:
این نماز به همان شکلی است که در نماز طواف عمره تمتع انجام میپذیرد، تنها تفاوت در نیت آن است که باید به نیت نماز طواف نساء انجام دهید.
مانند نماز صبح است، اما میتوانید حمد و سوره را به صورت بلند یا آهسته بخوانید.
وقت انجام نماز طواف نساء نیز بعد از انجام طواف نساء است.
محل انجام نماز طواف نساء کافی است در هر نقطهای که به عنوان مناسب برای نماز طواف نساء شناخته میشود، پشت مقام باشد. این به معنای آن نیست که میتوانید از مقام دورتر بروید و نماز را انجام دهید. بلکه به معنای این است که میتوانید نماز را در نقطهای از مسجد الحرام که به عنوان مکان مناسب برای انجام نماز طواف نساء شناخته میشود، بخوانید. به همین دلیل بعید نیست که نماز در هر جای مسجد الحرام صحیح باشد.
بعد از انجام نماز طواف نساء، حلالیت رابطه بین زن و مرد که به دلیل احرام حرام شده بود، تثبیت مییابد.
برای همه افراد بالغ و عاقل، واجب است که نمازها را به درستی یاد بگیرند تا تکلیف دینی خود را به درستی انجام دهند، به خصوص اگر قصد عمره یا حج دارند. باید نمازها را به درستی انجام دهید، از جمله نماز طواف نساء.
به منظور احترام به نماز، از احتیاط واجب بهتر است پس از انجام طواف نساء، نماز طواف را به سرعت انجام دهید تا از اختلاف نظر بین مردم پیشگیری شود.
شما میتوانید نماز طواف مستحب را در هر نقطهای از مسجد الحرام که بخواهید انجام دهید.
اقامت در منا:
بیتوته در منا یکی از واجبات حج است. تمام حجاج، چه آنها که به مکه رفتهاند و چه کسانی که به مکه نرفته و در منا ماندهاند، باید در شبهای یازدهم و دوازدهم ذیالحجه از غروب آفتاب تا نیمه شب در منا باشند و این زمان را با قصد قربت به خدا سپری کنند. بنابراین، آنها که به مکه رفتهاند، باید قبل از غروب به منا برگردند. اما برای افرادی که در مکه هستند، واجب نیست که در منا بمانند.
در برخی موارد، افراد میتوانند از این واجب معاف شوند:
- بیماران و پرستاران آنها و دیگر افرادی که ماندن در منا برایشان مشقت دارد.
- افرادی که تمام شب را در مکه به عبادت خدا مشغول باشند و کارهای دیگری به جز کارهای ضروری انجام ندهند.
- افرادی که ترس دارند که اگر در منا بمانند، اموالی از آنها در مکه از بین برود.
- افرادی که بیتوته در منا را ترک کنند، باید برای هر شبی که نباید در منا بوده باشند، یک گوسفند قربانی کنند. اما برای افرادی که تمام شب را در مکه به عبادت مشغول بوده و ترک بیتوته در منا نداشتهاند، واجبی برای آنها وجود ندارد.
رمی جمرات سه مرحلهای:
در روز یازدهم و دوازدهم ذیالحجه، واجب است که حجاج به هر یک از سه ستون جمرات سنگ بریزند. وقت مناسب برای رمی این ستونها از زمان طلوع آفتاب تا غروب آفتاب است، چه در روز عید قربانی و چه در روزهای عادی.
رمی در شب، به جز در مواردی که عذر و دلیل خاصی وجود داشته باشد و نمیتوان در روز رمی کرد، جایز نیست. اگر مثلاً در روز یازدهم، از رمی کردن در روز انصراف دهید، باید روز بعد قبل از رمی همان روز، رمی روز گذشته را قضا کنید.
کیفیت رمی باید مطابق با کیفیت رمی جمره عقبه باشد. ابتدا باید به جمره اولیه سنگ بریزید، سپس به جمره وسطی و سپس به جمره عقبه بروید و سنگ بیاندازید.
در روز دوازدهم ذیالحجه، بعد از ظهر شرعی، حاجیان میتوانند از منا خارج شوند. اما اگر کسی تصمیم داشته باشد که آن روز از منا خارج نشود تا آفتاب به غروب برسد، باید شب سیزدهم را نیز در منا بماند و روز سیزدهم جمرات سهگانه را رمی کند.
شروط واجب شدن حج
حج و عمره واجب است برای کسی که شرایط زیر را دارا باشد:
بالغ: فرد باید بالغ باشد تا واجبیت حج برای او اعمال شود. این به این معناست که باید به سن پایان کودکی رسیده باشد.
عاقل: حاکمیت عقل بر طرفیت تصمیمگیری و درک مسائل دینی را نیازمند میکند. بنابراین، فرد باید عاقل باشد تا واجبیت حج برای او اعمال شود.
آزادی: واجبیت حج و عمره برای افراد آزاد اعمال میشود. افرادی که در بند هستند، نباید حج کنند.
توشه: فرد باید توانایی مالی برای رفتن به سفر حج را داشته باشد. این به این معناست که بتواند مخارج سفر و هزینههای زندگی خود را در طول سفر تامین کند.
توانایی برداشتن: فرد باید توانایی جسمی برای برداشتن مشقتهای سفر حج و عمره را داشته باشد.
راحله: فرد باید توانایی اسبابکشی و تحمل مشقتهای سفر را داشته باشد. اگر کسی از اسباب کشی و تحمل مشقتهای سفر عاجز باشد، واجبیت حج برای او انتفاعی نمیشود.
عدم بیماری: فرد نباید بیمار باشد. اگر فردی بیمار باشد به حدی که نتواند راحله خود را در سفر حج کنترل کند، واجبیت حج برای او انتفاعی نمیشود.
عدم دشمنی و دادن مال: اگر شخصی با کسی دشمنی نداشته باشد و ترس از زندگی یا اموالش به دلیل آن شخص وجود داشته باشد، توصیه میشود که اگر توان دارد، مال خود را به آن شخص بدهد تا ترس از دشمن از بین برود. این اقدام توسط علماء دین به عنوان واجب توصیه میشود اگر فرد به انجام آن توانایی داشته باشد.
این شرایط مشخص کننده واجبیت حج و عمره هستند و فرد باید این شرایط را داشته باشد تا مکلف به انجام حج یا عمره شود.
آداب حج
هر کسی که قصد انجام حج دارد، در زمان تمرکز بر حج، باید توجه به چند مورد خاص داشته باشد:
نخستین مورد: باید نیت خود را برای انجام حج به خداوند متعال بسپارد. این نیت باید به گونهای باشد که هیچ نیتی برای مقاصد دنیوی دیگر در آن وجود نداشته باشد. نیت او باید کاملاً خالصانه به اطاعت از دستور الهی باشد و هیچ غرض دیگری برای حج، مثل ریا یا اجتناب از انتقادات دیگران، در آن نیت نداشته باشد. باید مراقب باشد که نیت او در دل خود پر از تزویر و تلقین نشود و هدف اصلی او از حج، به دلایل طراحیشده برای انسان واضح باشد.
مورد دوم: همواره باید از گناهانی که انجام داده، توبه کند و حقوق دیگرانی که در اختیار او قرار دارند، را رعایت کند. دل خود را از همه علایق دنیوی خالی کند تا به طور کامل به خداوند تمرکز کند. باید در نظر داشته باشد که این سفر ممکن است به او برنگردد، بنابراین باید وصیتنامه خود را آماده کرده و برای سفر آخرت خود تدابیر لازم را انجام دهد.
سومین نکته: در زمان تصمیمگیری برای حج، باید به عظمت خانه الله آگاه شود. باید به یاد آورد که او تمامی امور زندگی خود را به دلیل این سفر ترک کرده و خود را به خداوند متعال واگذار کرده است. باید درک کند که این سفر متمایز از سفرهای دنیوی است و به منزله زیارت خانهای است که خداوند آن را به عنوان مقصد بزرگی برای انسانها قرار داده است. باید خود را برای دیدار با این مقصد عظیم آماده کند.
چهارمین مورد: باید دل خود را از هر چیزی که ممکن است در راه حج و تمرکز او به خداوند از او بازدارد، خالی کند. نباید مشغول معاملات تجاری یا مسائل دنیوی دیگری شود که دل او را پریشان کند. باید مراعات کند که حج، زمانی خاص است و نه مانند سایر سفرهای دنیوی عادی. باید متوجه باشد که او در این سفر نمیتواند به تمامی اشغالات دنیوی خود بپردازد و باید دل خود را به طور کامل به خداوند معطی کند.
پنجمین نکته: باید سعی کند که وسیلههای مالی و امکاناتی که در طی سفر حج به کار میبرد، از راه حلال باشند. او باید در انتخاب اسباب سفر خود دقت کند و از هر گونه اسراف در مصرف آنها خودداری کند. اسراف منجر به تلف مال میشود. باید به گونهای اقتصادی عمل کند که هیچ گونه تبذیر و اسرافی در سفر حج نداشته باشد.
ششمین مورد: هنگام انجام حج، باید آمادگی داشته باشد که هر نقصان مالی یا ناراحتی جسمی که ممکن است رخ دهد را قبول کند و آن را به عنوان بخشی از آزمون حج مشاهده کند. این نقصانات ممکن است از زمان حج تا زمان بازگشت به وطن رخ دهد و باید با شکیبایی آنها را تحمل کند. چرا که این از نشانههای پذیرفتهشدن حج اوست.
هفتمین مورد: باید در سفر و در ارتباط با سایر زائران، رفتار خوشخلقانه و با احترام داشته باشد. باید خود را مهربان و دلنشین نشان دهد و با مردم دیگر تواضع کند. باید از جدال و خصومت با دیگران پرهیز کند.
در پایان، باید در زمان سفر حج، همیشه برای خداوند واقف باشد و در سخنان و اعمال خود از هدایتهای دینی پیروی کند. باید همیشه در خواسته و تلاش برای تقرب به خداوند باشد و خود را از هر نمایش خودخواهانه و اغراقآمیزی در راه دینی دور کند.
آداب و رسوم احرام و وارد شدن به مکه
وقتی به میقات میرسید – اینجا که قافله برای انتقال به مکه و احرام گرفتن آماده میشود – ابتدا باید غسل بگیرد. بعد باید موها و ناخنهای خود را بریده و جلوههایی که در احرام ممنوع است داشته باشد را پاک کند. سپس جامههای دنیوی خود را خارج کند و جامههای احرام بپوشد. همچنین پیش از احرام باید بوی خوش داشته باشد و از عطر و اسانسهای دنیوی خود استفاده نکند. همچنین مرتب تکرار کند: َلبَّیک، اَللّهُمَّ لَبَّیک، لا شریک لَک لَبَّیک، اِنَّ الحَمْدَ وَ النِّعْمَهَ لَک و المُلک، لاشریک لَک.
هنگامی که به مکه نزدیک میشود، باید دوباره غسل کند.
در طی مراحل حج، به طور کلی نُه سبب غسل وجوبی دارند: احرام گرفتن، ورود به مکه، طواف زیارت، وقوف در عرفات، مقام مُزدلفه، و سه بار سنگ انداختن به سه جمره معروف به جمره الاولی، جمره الوسطی، و جمره العقبه، و طواف وداع.
نکته مهم این است که در این مراحل وقتی غسل میگیرید، باید از آیاتی مثل «لَبَّیک» استفاده کنید. این کلمات به آواز بلند اعاده میشوند و به معنای «به فرمان تو، خداوندا، به فرمان تو» است. این کلمات نمایانگر تسلیم و انگیزه برای انجام حج و خدمت به خداوند هستند.
در حالتی که به سه جمره در منی میرسید (این سه موضع به ترتیب به نام جمره الاولی، جمره الوسطی و جمره العقبه شناخته میشوند) باید سنتی را انجام دهید که شامل غسل است، برای سنگ انداختن به هر سه جمره. این کارها نمایانگر تقرب به خداوند و رویارویی با آزمایشها و محدودیتهای حج هستند. (کتاب کیمیای سعادت، جلد ۱، صفحه ۲۲۶)
آداب و مناسک طواف
طواف همانند نماز است و باید در آن نیز طهارت تن، جامعه، جایگاه (محل طواف) و ستر عورت مراعات شود. از طرفی، سخنزدن در طواف باید کم باشد و احتیاطاً در آن سخن نگویید. واژه «مباح» به معنای مجاز یا حلال است.
طواف نمادی از قصههایی است که حاجیان در طول سفر حج به قومی نیازمند میمانند تا شفاعت کنند و حاجتهایشان را از درگاه خداوند بخواهند. آنها در میادین حج تکراری در حرکت هستند و در جستجوی کسی هستند که به خاطره آنها شفاعت کند.
هنگام ورود به مدینه، حاجیان باید ابتدا غسل کنند و سپس وارد شهر مدینه شوند. آنها باید بوی خوش به کار داشته و جامههای پاک و سفید بپوشند و با خود تکرار کنند: اللّهُمَّ هَذا حَرَمُ رسولِک صَلَّی الله عَلَیهِ وَ سَلَّم، فَاجْعَلْهُ لِی وِقایهٌ مِنَ النّار وَ اَماناً مِنَ العَذابِ و سُوءِ الحساب. وقتی وارد مسجد نبوی میشوند، باید به تواضع عبور کنند.
زمانی که در مسجد نبوی هستند، باید دو رکعت نماز بخوانند، زیرا مسجد نبوی جایی است که پیامبر اسلام، رسول الله (ص) در آن دفن شده است. این نماز به عنوان تحیتی به پیامبر و اهل بیت او اقامه میشود.
در حدیثها ذکر شده است که زیارت پیامبر اسلام و اهل بیت او در مسجد نبوی به شدت مورد توصیه قرار گرفته است. هر کسی که زیارت ایشان را انجام دهد، اجری عظیم خواهد داشت. همچنین طواف ائمه نیز مورد تأکید قرار گرفته و زیارت آنها در بقیع نیز پیشنهاد میشود.
در زمان زیارت مسجد نبوی، حاجی باید به خدا دعا کند و تضرع کند تا شفاعت پیامبر اسلام و اهل بیت او برایش قائل شود.
زمان طواف کردن به بیتالله الحرام در مکه هم باید به موارد مذکور توجه شود و پس از انجام طواف، دعا و صلوات بسیار بفرستید. این کارها نماد محبت و اراده به خداوند و پیامبر اسلام است.
در زیارت مسجد نبوی بهتر است که طواف جامعه کبیر را بخوانید که شامل زیارت پیامبر و ائمه اهل بیت او است. این زیارت نشان از اراده به اهل بیت پیامبر (ص) و اعتقاد به شفاعت آنها در روز قیامت دارد. (رساله صغیره حج، صص ۴۶۲ و ۴۶۳)
پرهیز از تجمل در روزهای حج:
این داستان نشاندهنده ترک تجمل و فروتنی در ایام حج است. آن شخص که شصت بار حاجی شده بود، در حالی که محمل (دواب و وسایل سفر) خود را داشت، به مردمی پیاده رسید که در حال پیاده رفتن به سوی کعبه بودند. او به تواضع و فروتنی به این جماعت پیوست و با آنها پیاده رفت.
در خواب او مرد کنیزانی را دید که به حسن و زیبایی بیبدیل بودند و طلاییها و ابریقها را در دست داشتند و پای پیادگان را میشستند. این کنیزان نمایانگر خدمت و خدمتکاری بیشایسته حاجی بودند که او از تجمل و لذتهای دنیوی چیزی ندانسته بلکه به تواضع و احترام به دیگران، مخصوصاً در ایام حج، عمل میکرد.
این داستان به ما یادآوری میکند که ایام حج و عبادات مخصوصه، زمانی است که باید از تجمل و زیبایی دنیوی دوری کرده و به تواضع، اخلاص و خدمت به خدا و دیگران بپردازیم. این چنین زیارتی نیازمند خالصی و تواضع است تا بتواند مقصود واقعی از این عبادتها را درک کند.
با هیدرودرم، پاکسازی پوستت رو حرفهای و بیدردسر انجام بده
|
با آردن اکسپرتیج، روتین مراقبت از پوستت رو ساده و حرفهای کن
|
