سالروز وفات حضرت فاطمه معصومه (س) در سال ۱۴۰۳

حضرت فاطمه معصومه (س)

حضرت فاطمه معصومه (س) دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر امام رضا (ع) هستند. ایشان در اول ماه ذی القعده ۱۷۳ هجری قمری در مدینه به دنیا آمده و در سن ۲۸ سالگی در دهم ماه ربیع الثانی سال ۲۰۱ هجری قمری در شهر قم وفات یافتند. حرم ایشان در شهر قم یکی از مهم‌ترین اماکن زیارتی شیعیان است. حضرت فاطمه معصومه به دلیل تقوا، دانش دینی و عفافشان از جایگاه والایی در بین شیعیان برخوردارند و به عنوان شفیعه در آخرت شناخته می‌شوند. زیارت ایشان به عنوان موجب مغفرت و رحمت دانسته می‌شود.

زندگینامه حضرت فاطمه معصومه (س)

در سال ۲۰۱ هجری قمری مامون عباسی خلیفه مسلمین سعی کرد با مکر و دسیسه بالاجبار حضرت امام رضا (ع) را به عنوان ولیعهد خود معرفی کرده و ایشان را به خراسان نزد خود فرا خواند، حضرت معصومه خواهر عفیفه آن حضرت، جهت دیدار ملاقات با برادر بزرگوارشان، عزم سفر کرده و به سمت خراسان گاهی شد. ولی در بین مسیر در شهر قم بیمار شده و پس از چند روز در دهم ماه ربیع الثانی، زمانی که تنها ۲۸ بهار از عمر شریفشان می‌گذشت، در همان جا به شهادت رسیده و مدفون شد.

برخی از حکما و مورخان دلیل فوت حضرت معصومه را مسمومیت غذایی دانسته و عده‌ای دیگر حزن و ناراحتی در اثر از دست دادن برادران و فرزندانشان را در ساوه ذکر کرده اند که به دست ماموران عباسی کشته شدند.

طبق بسیاری از منابع تاریخی نقل شده از ائمه معصومین (ع)، این بانو دارای شخصیت و جایگاه بلند مرتبه و بی‌نظیر بوده است. در شرایطی که هر یک از امامان معصوم (ع) به هنگام یاد کردن او، شأن و منزلت بسیاری برایش قائل شده و با احترام از او سخن می‌گفتند.

حتی در برخی از روایات امامان معصوم (ع) که پیش از زمان حیات این بانو و پدر بزرگوارشان زندگی می‌کردند، از جایگاه رفیع و فضل و کمالات او سخن‌ها بیان داشته‌اند.

دلیل بیماری حضرت فاطمه معصومه (س)

برخی از پژوهشگران چنین اظهار کرده‌اند حضرت معصومه در بین سفر، در شهر ساوه دچار مسمومیت شده و سپس در شرایط بیماری به قم وارد شد. لذا پس از سپری شدن روزهای کمی به شهادت رسید.

محمد محمدی اشتهاردی نگاشته است:

«مطابق نقل بعضی مسموم نمودن حضرت توسط زنی در ساوه انجام شد.»

عده‌ای از تاریخ نویسان آورده‌اند:

«وقتی حضرت معصومه بدن‌های پاره پاره برادران و برادرزادگان خویش را که ۲۳ نفر بودند را دید، به شدت غمگین گشت و در اثر آن بیمار شد.»

زمان رحلت حضرت فاطمه معصومه (س)

در بسیاری از منابع تاریخی چنین آمده، هنگامی که حضرت معصومه در روز بیست و سوم ماه ربیع الاول به شهر قم وارد شد، پس از آن تنها ۱۷ روز دیگر به حیات خود ادامه داد. بدین ترتیب چنین استنباط می‌شود، زمان فوت این بانو در مورخ دهم ربیع الثانی رخ داده است.

علی‌اکبر مهدی‌پور نویسنده، اندیشمند و محقق ایرانی نگاشته است:

«روز رحلت حضرت معصومه دهم ماه ربیع الثانی سال ۲۰۱ هجری قمری بوده است.»

عده‌ای از پژوهشگران نیز ۱۲ ماه ربیع الثانی را زمان رحلت این بانو دانسته‌اند.

محمد محمدی اشتهاردی روحانی، مترجم و نویسنده شیعه در حوزه علمیه قم آورده است:

«همانگونه که برخی از بزرگان گفته‌اند، انصاف این است که برای جمع کردن بین قول اول و دوم، برای بزرگداشت مقام آن بانوی بزرگوار سه روز ۱۰، ۱۱، و ۱۲ ماه ربیع الثانی را به عنوان سوگواری معصومیه، مراسم برگزار شود.»

مراسم دفن حضرت فاطمه معصومه (س)

پس از آنکه حضرت فاطمه معصومه (س) در شهر قم پس از گذراندن چند روز بیماری رحلت کرد، مردم قم ایشان را طبق آداب غسل و کفن نمودند. پس از آن پیکر مطهر را به سوی آرامگاه “بابلان” مشایعت کردند. ولی در مرحله دفن کردن این خانم عفیفه، با توجه به اینکه هیچ یک از محارم او در آنجا حضور نداشت، مردم قم دچار حیرت و سرگردانی شدند. به طوری که در نهایت این کار را بر عهده یکی از ریش سفیدان به نام قادر نهادند.

با این وجود قادر و هیچ یک از حکما و انسان‌های صالح و شیعه شهر قم نیز سزاوار انجام این موضوع مهم و حیاتی نبودند. از آنجا که خانم‌های معصوم و عفیف از سلاله اهل بیت، لازم است توسط امام و پیشوای معصوم به خاک سپرده شود. در این حالت که تشییع کنندگان و مردم قم بلاتکلیف و سرگردان مانده بودند، به یکباره مشاهده کردند دو نفر سواره از سوی شنزارها به سمت آنها می‌آیند.

پس از آنکه به پیکر مطهر نزدیک شدند، از اسب پایین آمده و برای جنازه نماز برپا در پی این امر پیکر پاک سلاله رسول الله را در داخل مزاری که قبلاً مهیا شده بود به خاک سپردند. آن دو نفر همه این اقدامات را بدون حتی یک کلمه صحبت با دیگران انجام داده و پس از خاتمه یافتن مراحل، بر روی اسب سوار شده و راهی شدند. هیچ یک از کسانی که در آنجا حضور داشته‌اند، آشنایی و شناختی از آنها نداشتند.

برخی از حکما و اندیشمندان بیان داشته‌اند، دور از انتظار نیست که این دو انسان بزرگ از امامان معصوم بوده‌اند که جهت این اقدام مهم و حیاتی به شهر قم وارد شدند.

پس از آنکه مراسم دفن و خاکسپاری حضرت فاطمه معصومه به پایان رسید، یکی از ساکنان و بزرگان شهر قم به نام موسی بن الخزرج با استفاده از حصیر و بوریا سایبانی را بر سر مزار این بانوی بزرگوار برپا کرد. این سایبان تا مدت‌ها در همان جا استوار بوده تا هنگامی که دختر حضرت امام جواد علیه السلام به نام زینب به شهر قم وارد شده و یک بنای گنبدی با استفاده از آجر بر سر آن مزار شریف احداث کرد.

پس از آن مزار مطهر و ارزشمند این بانوی بزرگوار و شریفه، محل زیارت و مراجعت بسیاری از شیفتگان و مشتاقان به ائمه معصومین (ع) گردید. به این ترتیب بود که با گذشت سال‌ها همچنان به زیارت کنندگان این بارگاه شریف افزوده شده و این مکان پذیرای بسیاری از عاشقان و دلدادگان ولایت می‌شود.