روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی
وبسایت "فردای تازه" همان "تاروت رنگی" سابق می باشد.
ابوریحان بیرونی
ابوریحان بیرونی، دانشمند بزرگ و چند جانبهای که در زمینههای مختلفی مانند نجوم، ریاضیات، جغرافیا و تاریخ فعالیت داشت، هر ساله در تاریخ ۱۳ شهریور در تقویم شمسی ایران جشن گرفته میشود. وی در سال ۹۷۳ میلادی در خوارزم، کنونی ازبکستان، به دنیا آمد و عمر خود را به پژوهش و تحقیق در علوم مختلف اختصاص داد. بیرونی به خاطر دیدگاههای نوین و تحلیلهای دقیقش شهرت دارد و به عنوان یکی از متفکران عصر طلایی اسلام شناخته شده است.
وی اغلب به “استاد معلمان” و “پدر علم جغرافیا” تعبیر شده و در زمینههایی مانند تاریخ، زبانشناسی، و فلسفه نیز سهم بزرگی داشته است. کتابهای بیرونی همچنان به عنوان منابع مهم علمی در نظر گرفته میشوند و تأثیر وی بر دانش و فرهنگ اسلامی و غربی بسیار چشمگیر است. برخی از آثار مهم وی شامل “الآثار الباقیه عن القرون الخالیه” و “قانون مسعودی” هستند که به بررسی و تحلیل علمی پدیدههای طبیعی و اخترشناسی میپردازند.
زندگینامه ابوریحان بیرونی
ابوریحان محمد بن احمد بیرونی در تاریخ ۱۳ شهریور ماه سال ۳۵۲ خورشیدی مطابق با ۲۹ ذیالقعده سال ۳۶۲ قمری و پنجم سپتامبر سال ۹۷۳ میلادی در منطقه کات در اطراف خوارزم پا به عرصه گیتی نهاد.
از آنجا که او از ذکاوت، هوش و استعداد بسیاری برخوردار بود، از همان اوان کودکی علوم مختلفی همچون فارسی، صرف و نحو عربی، حکمت و ریاضی، حکمت و علوم عقلی و ستاره شناسی را در مراحل مقدماتی و پیشرفته به طور کامل آموزش دید. او در مسیر تحصیل علم از محضر اساتید مشهور و به نام مثل شیخ مصطفی اورگنجی، عبدالصمدبن حکیم و ابونصر بهره مند گردید که از متبحران و اندیشمندان علم ریاضی و نجوم به شمار میآمدند .
ابوریحان بیرونی به عنوان یک ستاره شناس مهم و ارزشمند در سالهای جوانی دستاوردهای علمی خود را در سطح وسیعی انجام داد. به طوری که جهت فراگیری بیشتر دانش راهی مناطق خراسان، ری، طبرستان و جرجان در حوالی مازندران امروزی شد. او در پی زمانی که در جوزجان ندگی میکرد به نزد حاکم آن شهر رفته و کتاب «آثار الباقیه عن القرون الخالیه» معروف به «آثارالباقیه» در موضوع تاریخ و جغرافیا تالیف نمود. پس از آن ابوریحان به خوارزم مراجعت کرد. هنگامی که این منطقه در اواخر قرن چهارم شمسی به دست محمود غزنوی فتح شد، ابوریحان به فرمان او به شهر غزنه رفته و در ادامه با سفر در شهرهای متعدد تا آخرین روزهای حیات به اقدامات و فعالیتهای علمی و دانش پژوهی خود پرداخت.
ابوریحان بیرونی این اندیشمند و فاضل مشهور به علت اقدامات برجسته و مهم علمی در رشتههای متنوعی مثل نجوم، ریاضیات و تقویم شناسی در جایگاه یک شخص نابغه و هوشمند ایرانی در سرتاسر جهان به شهرت رسید. به طوری که مرکز دانشنامه علوم چاپ مسکو ابوریحان بیرونی را به منزله اندیشمند و حکیمی برای تمام قرون و زمانها یاد کرد. همچنین کشورهای مختلفی نیز به ابوریحان بیرونی عنوان «استاد جاوید» داده و از اسم او برای مراکز مهم فرهنگی همچون دانشگاه، دانشکده، تالار و کتابخانهها استفاده کردهاند.
ابوریحان بیرونی در سالهای نخستین زندگی تحصیلات خود را در خوارزم فرا گرفت. در عین حال او دورانی را صرف مامونیان خوارزم کرده و پس از آن عزم سفر نمود.
او سفر خود را از جرجان قسمت جنوب شرقی دریای مازندران آغاز کرده و خدماتی را به شمس المعالی قابوس وشمگیر ارائه کرد. به طوری که ابوریحان در سال ۳۹۰ شمسی کتاب آثارالباقیه را در همان شهر با عنوان قابوس نگاشت. کتاب مذکور در خصوص روز شمار، آیین و مراسمات اقوام و ملل مختلف توضیحاتی را بیان میکند.
پس از گذشت ۱۰ سال مجدداً ابوریحان بیرونی به خوارزم مراجعت کرده و در بارگاه و دیوان ابوالعباس مامون ابن مامون خوارزمشاه که از دانشمندان و فلاسفه بود، نفوذ کرد.
ابوالعباس که داماد سلطان محمود غزنوی به شمار میرفت، در راس سپاهی به خوارزم لشکرکشی کرده و آنجا را فتح نمود. سپس او در بهار سال ۴۰۸ هجری خورشیدی ابوریحان بیرونی را به همراه خود به شهر غزنین منتقل کرد. پس از آن ابوریحان همزمان با کشورگشاییهای سلطان محمود غزنوی عازم هندوستان گردیده و با فضلا و اندیشمندان هندی دیدار و ملاقات نمود. او در آنجا توانست زبان سانسکریت را فرا بگیرد. ابوریحان در این سفر کتاب تحقیق مال الهند را تالیف نموده و چند کتاب به زبان سانسکریت را به زبان عربی ترجمه کرد.
هنگامی که سلطان محمود دار فانی را وداع گفته و پسرش سلطان مسعود بر تخت سلطنت نشست، سلطان مسعود نیز همانند پدرش توجه و التفات ویژهای به ابوریحان داشته و برای او اهمیت زیادی قائل بود. این موضوع سبب شد تا ابوریحان بیرونی بهترین و پرثمرترین سالهای زندگی خود را در دیوان و دربار سلطان مسعود سپری کند.
در خصوص لقب بیرونی ابوریحان روایات و علل متعددی مطرح است. عده کثیری از صاحب نظران معتقدند، واژه بیرون در زبان فارسی به مفهوم امروزی است. بنابراین معنای ابوریحان بیرونی، اشاره به زندگی او در خارج از شهر خوارزم دارد. از آنجا که ابوریحان در حوالی شهر خوارزم و در روستای کات به دنیا آمد، به او لقب بیرونی، به مفهوم خارج از خوارزم را دادهاند.
برخی افراد نیز بیان داشتهاند با توجه به اینکه ابوریحان تنها مدت زمان کوتاهی از دوران حیاتش را در خوارزم سپری کرده و مابقی آن را در بیرون از خوارزم بوده است، به این سبب لقب بیرونی را در دنباله اسم او میآوردند.
برخی از آثار علمی ابوریحان بیرونی
تحقیق ماللهند:
کتاب مذکور در خصوص آیین، مذهب، خلق و خو و مراسمات ساکنان هند سخن گفته و مطالبی را از سفر به هند آورده است.
قانون مسعودی:
کتاب قانون مسعودی در زمینه ستاره شناسی اسلامی بوده که مشتمل بر ۱۱ بخش میباشد. در برخی از قسمتهای کتاب توضیحاتی در خصوص مثلثات، اشکال کروی، زمین اندازههای آن، خورشید ماه و سایر سیارات موجود در منظومه شمسی بیان کرده است.
التفهیم لاوایل صناعت التنجیم:
ابوریحان بیرونی این کتاب را به زبان فارسی در موضوع ستاره شناسی تالیف کرده است. مطالب این کتاب به قدری ارزنده و حائز توجه است که طی چندین قرن از مطالب آن، جهت کتب درسی در زمینه ریاضیات و نجوم بهرهبرداری کردهاند.
الجماهر فی معرفه الجواهر:
این کتاب را ابوریحان بیرونی برای ابوالفتح مودود بن مسعود به رشته تحریر درآورده است. کتاب مذکور در زمینه آشنایی با مواد معدنی و جواهرات متنوع است. همچنین او مطالبی را در خصوص فلزات شرح داده است. به طوری که در توضیحات خود به نقلها و سخنانی از دانشمندان مشهور و به نام جهان همچون ارسطو اسحاق الکندی استناد کرده و در حدود ۳۰۰ نوع ماده معدنی را در آنجا معرفی نموده است.
صیدنه:
کتاب صیدنه در زمینه مواد شیمیایی، ویژگیها و نحوه مهیا کردن آنها مطالبی را درج کرده است.
آثار الباقیه عن القرون الخالیه:
مفهوم فارسی کتاب مذکور یعنی آثار به جا مانده از قرون پیشین بوده که ابوریحان بیرونی در آن مضامینی از سرمنشاء تاریخ و روز شمار طایفهها و قبایل متعدد را مطرح کرده و در خصوص آنها مباحثی را عنوان کرده است. از این اقوام میتوان به ایرانی، یونانی، یهودی، مسیحی، اعراب دوران جاهلیت و اعراب مسلمان اشاره کرد که در خصوص آیینها و حتی اعیاد آنها مطالبی را به طور کامل شرح داده است. به عبارت دیگر کتاب مذکور توضیحی بر تاریخ ادیان میباشد.
درگذشت ابوریحان بیرونی
طبق برخی منابع تاریخی ابوریحان بیرونی اندیشمند، محقق و فاضل بزرگ ایرانی که آثار برجسته و ارزنده علمی خود را به عنوان طلایهدار ایران زمین در سرتاسر جهان به تلالو درآورد، در ایام پایانی سال ۴۲۹ شمسی و یا روزهای نخستین سال ۴۳۰ دار فانی را وداع گفت. برای گرامی داشت آثار و دستاوردهای مهم و بینظیر این فاضل بزرگ، تقویم شناس و منجم مشهور، در تقویم رسمی کشور ایران روز ۱۳ شهریور به نام روز پاسداشت ابوریحان بیرونی تعیین و نامگذاری گردید.
یکی از فقهای مشهور به نام ابوالحسن علی بن عیسی الولوالجی نقل میکند: «آنگاه که نفس در سینه او (ابوریحان) به شماره افتاده بود، بر بالین وی حاضر شدم در آن زمان از من پرسید: حساب جدات فاسده (یکی از علوم حساب) را که وقتی، مرا گفتن بازگوی که چگونه است؟ گفتم: اکنون چه جای این سؤال است، گفت: ای مرد کدامیک از این دو امر بهتر است؟ این مسئله را بدانم و بمیرم یا نادانسته و جاهل درگذرم؛ و من آن مسئله را باز گفتم و فرا گرفت و از نزد وی بازگشتم. هنوز قسمتی از راه را نپیموده بودم که شیون از خانه وی برخاست.»
در نهایت ابوریحان بیرونی در سال ۴۴۰ هجری قمری در شهر غزنی دار فانی را وداع گفت.
غضنفر تبریزی در روایتی زمان مرگ ابوریحان بیرونی را با توجه به سخن ابوالفضل سرخسی که از مریدان و پیروان بیرونی بود، در تاریخ سوم رجب سال ۴۴۰ قمری مقارن با دوازدهم دسامبر سال ۱۰۴۸ میلادی ذکر کرده است. همچنین او با در نظر گرفتن سایر اسناد تاریخی، سن ابوریحان را در هنگام مرگ ۷۷ سال و ۷ ماه قمری دانسته است.
این دانشمند بزرگ و منجم ایرانی پس از آنکه همه عمر و زندگی خود را در جهت فراگیری علم و کسب دانش سپری کرد، در نهایت در تاریخ بیست و دوم آذر ماه سال ۴۲۷ خورشیدی دیده از جهان فرو بست.
در برخی از روایات آمده ابوریحان بیرونی در آخرین سالهای زندگی بینایی و شنوایی خود را از دست داده بود. ولی در زمینه مکانی که رحلت کرده، اختلاف نظر دیده میشود.
با هیدرودرم، پاکسازی پوستت رو حرفهای و بیدردسر انجام بده
|
با آردن اکسپرتیج، روتین مراقبت از پوستت رو ساده و حرفهای کن
|
