بیوگرافی و زندگینامه مریم میرزاخانی

بیوگرافی مریم میرزاخانی

مریم میرزاخانی یکی از نوابغ و افتخارات کشورمان ایران است که در تاریخ بیست و دوم اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۶ چشم به جهان گشود. او به عنوان ریاضیدان اهل ایران و استاد دانشگاه استنفورد در کل دنیا به چهره شناخته شده‌ای تبدیل شد.‌

در سال ۲۰۱۴ میلادی او به موجب فعالیت در حوزه «دینامیک و هندسه سطوح ریمانی و فضاهای پیمانه‌ای آن‌ها» موفق به کسب مدال فیدلز گردید که برترین جایزه در رشته ریاضیات محسوب می‌شود.‌ بدین ترتیب او به عنوان اولین زن در جهان و اولین ایرانی بود که توانست مدال فیدلز را به خود اختصاص دهد.‌

حوزه پژوهش‌های او شامل نظریه تایشمولر، هندسه هذلولوی، نظریه ارگودیک و هندسه سیمپلکتیک بوده است.

او یکی از برجسته‌ترین و مفتخرترین بانوان کشور بود که جایگاه ارزنده و ممتازی را در سطح جهان به دست آورد. با کمال تأسف این دانشمند بزرگ و شخصیت نامدار به موجب ابتلا به بیماری سرطان در سن ۴۰ سالگی دار فانی را وداع گفت.

با وجودی که این نخبه و نابغه جوان ایران در سن کم از این دنیا رحلت کرد، ولی یاد و نام او در سابقه تاریخ ریاضیات ماندگار شده و او در زمره دانشمندان و نخبه های مهم ریاضی جهان قرار دارد.

به جهت گرامیداشت سالروز تولد مریم میرزاخانی ریاضیدان نامدار و مطرح ایران، به بررسی جریان زندگی این بانوی بزرگوار و برجسته می‌پردازیم.

خلاصه زندگینامه

تاریخ تولد: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۵۶

محل تولد: تهران، ایران

تاریخ درگذشت: ۲۳ تیر ۱۳۹۶ (۴۰ سال)

محل دفن: پالو آلتو، کالیفرنیا، ایالات متحده

علت مرگ: سرطان پستان

آرامگاه: پارک یادبود لوس گاتوس، لوس گاتوس، کالیفرنیا

محل تحصیل: دانشگاه صنعتی شریف (کارشناسی)، دانشگاه هاروارد (پی‌اچ‌دی)

شناخته‌شده برای: مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی، اولین نمره کامل در المپیاد جهانی ریاضی بین دانش‌آموزان شرکت‌کننده از ایران، اولین ریاضی‌دان زن برنده مدال فیلدز

همسر: یان وندراک (ازدواج ۲۰۰۸–۲۰۱۷)

فرزندان: ۱

والدین: احمد میرزاخانی، زهرا حقیقی

برادر: علی میرزاخانی

جوایز: جایزه بلومنتال (۲۰۰۹)، جایزه ساتر در ریاضیات (۲۰۱۳)، جایزه تحقیقاتی کلی (۲۰۱۴)، مدال فیلدز (۲۰۱۴)

شاخه(ها): ریاضیات

محل کار: دانشگاه پرینستون، دانشگاه استنفورد

پایان‌نامه: Simple geodesics on hyperbolic surfaces and the volume of the moduli space of curves )۲۰۰۴)

استاد راهنما: کورتیس مک‌مالن

دیگر راهنمایان دانشگاهی: سیاوش شهشهانی، سید عبادالله محمودیان

زندگینامه

زندگی و خانواده:

مریم میرزاخانی در تاریخ بیست و دوم اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۶ مقارن با دوازدهم ماه می سال ۱۹۷۷ در شهر تهران متولد شد. احمد میرزاخانی پدر او به عنوان مهندس برق اشتغال داشته و در عین حال ریاست هیئت مدیره مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد را نیز بر عهده داشت.

اصلیت پدر این دانشمند ایرانی به روستای فشندک طالقان در استان البرز باز می‌گردد. او و همسرش علاوه بر مریم دارای سه دختر دیگر و یک پسر هستند.

پدر و مادر مریم میرزاخانی علاقه داشتند فرزندانشان به حوزه‌های برجسته و ارزشمند ورود کنند. ولی هیچگاه به این منظور فرزندانشان را در مضیقه قرار ندادند. در حقیقت زمانی که مریم در سال‌های کودکی بود، هیچ تصمیم و برنامه‌ای جهت ورود به رشته ریاضی و ادامه تحصیل در این زمینه نداشت.

ولی علاقه زیادی به مطالعه داشته و حتی هر کتابی که در حوزه‌های مختلف به دستش می‌رسید، با شور و شوق می‌خواند.‌ این کتاب‌ها افکار و ایده‌هایی را در ذهن او جهت عملی کردن یک فعالیت ایجاد می‌کرد.

سال‌ها بعد مریم میرزاخانی در یک گفتگو درباره تحصیل در مدرسه راهنمایی فرزانگان بیان کرده بود: فکر می‌کنم ما نسل خوش‌شانسی بودیم. من هنوز نوجوان بودم که فضای آموزشی کمی پایدارتر شد.

علاقه به ریاضیات:

در همان سال‌های کودکی استعداد و علاقه مریم میرزاخانی به درس ریاضی آشکار بود. به طوری که ذهن روان او بین خیالات و موضوعات پیچیده در حرکت بود. حتی خودش در جایی اذعان داشته:

در ابتدا در سال‌های بچگی علاقه داشتم در آینده نویسنده شوم. گویا برادرم موجبات گرایش و تمایل من به رشته ریاضی را ایجاد کرد. در یکی از روزها در حالی که او با آب و تاب زیادی رویدادی در زمینه حل یک معمای ریاضی را برایمان تعریف می‌کرد، باعث شد تا من نسبت به ریاضیات اشتیاق پیدا کنم.

هر اندازه مطالعات من در زمینه ریاضیات افزایش یافته و مشغول حل کردن مسائل ریاضی می‌شدم، بیش از گذشته به هیجان آمده و اشتیاق در وجودم شدت می‌گرفت.

در جایی نقل شده مریم جهت حل مسائل دشوار هندسه و ریاضیات، نقش‌ها و شکل های متعدد و گسترده‌ای را بر روی صفحه‌های بزرگ ترسیم می‌کرد. حتی دختر کوچک مریم میرزاخانی به نام آناهیتا، این فعالیت‌های مادرش را به عنوان نقاشی می‌شناخت. با وجودی که مریم به ندرت در مصاحبه‌ها شرکت می‌کرد، ولی در خصوص آینده دخترش اینگونه سخن گفته است:

برای من تفاوتی ندارد در آینده فرزندم ریاضیدان باشد یا خیر، ولی در مجموع چشم انتظارم او و تمامی کودکان درس ریاضی را با جدیت بیشتری در نظر بگیرند. علاقه ندارم او در زمره افرادی باشد که تا سخن از ریاضی به میان می‌رسد، بیان می‌کنند من از ریاضی سر در نمی‌آورم.

به عبارت دیگر حتی مجالی برای خودشان نمی‌گذارند که در خصوص آن تفکر کنند. ولی خوشبختانه در کشور ایران اینگونه نیست، لاکن در آمریکا به کرات با این موضوع مواجه بوده‌ام. درس ریاضی نقش بسزایی در تفکر صحیح برای افراد دارد. به طوری که حتی پزشکان و یا سایر افرادی که در سایر شغل‌ها اشتغال دارند، چنانچه در ریاضی قوی باشند، پیشرفت زیادی خواهند داشت.

مریم میرزاخانی از جمله زنان پیشگام در علم ریاضیات محسوب می‌شود که با وجود سال‌های کم زندگی، توانست دستاوردها و خدمات متعددی را به جامعه علمی عرضه کرده و  همچنین چند قضیه و مسئله برجسته و غیر قابل حل ریاضی را با بهره‌گیری از ذهن کاوشگر و مبتکر خودش به نتیجه رسانده است.

هوشمندی و استعداد بی‌نظیر او منجر به کسب جوایز متعددی برایش گردید که به همین سبب به چهره ارزشمند و ممتاز جهانی تبدیل شده و باعث افزایش شهرت او در عرصه جهان و بالا رفتن اعتبار علمی این دانشمند نابغه ایرانی شد.

گرامی داشت نام او در نقاط مختلف جهان:

همانطور که قبلاً گفته شد شهرت مریم میرزاخانی تنها محدود به ایران، آمریکا و برخی از کشورهای دنیا نبوده و بسیاری از کشورهای جهان به مناسبت‌های مختلف به گرامی داشت یاد و نام او می‌پردازند.

برای نمونه در حالی که در سال ۲۰۱۶ میلادی عکسی از این دانشمند در کتابی به اسم «زنان در علم، ۵۰ تن پیشگام نترس که دنیا را عوض کردند» منتشر گردید، که عده‌ای باور دارند این تصویر طرح کارت پستالی می‌باشد که در تاریخ هشتم ماه مارس و به مناسبت روز زن در کشور کانادا چاپ شده است.

علاوه بر این به منظور فرهنگسازی و آشنا کردن دانش آموزان آمریکا، در کتاب درسی آنها قسمت‌هایی را به شرح در مورد مریم میرزاخانی این دانشمند مبتکر و نابغه ریاضی ایران و جهان پرداخته اند.

تحصیلات:

هنگامی که مریم میرزاخانی تحصیلات دوره ابتدایی خود را به پایان می‌برد، جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه ایران نیز خاتمه یافته و تا حدودی شرایط کشور به آرامش رسید. او پس از خاتمه یافتن تحصیلات ابتدایی با شرکت در آزمون ورودی مدارس سمپاد یا سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، توانست به مدارس فرزانگان تهران راه یابد.

او در هنگام تحصیل در این مقطع با رویا بهشتی یکی از همکلاسی‌های خود آشنا شده و بدین ترتیب ارتباط دوستانه آنها برای سال‌های زیادی ادامه یافت. مریم میرزاخانی در خصوص اثرات مطلوب فضای این دبیرستان بر جریان زندگی علمی خود بیان کرده: من به دبیرستانِ ممتازِ فرزانگان در تهران رفتم و در آنجا استادان بسیار خوبی داشتم.

به فاصله اندکی در نخستین هفته‌های آغاز تحصیل در مقطع راهنمایی، مریم میرزاخانی و رویا بهشتی ارتباط دوستانه‌ای را با یکدیگر آغاز کرده و رابطه دوستی آنها پایان عمر ادامه داشت. لازم به ذکر است رویا بهشتی هم اکنون به عنوان استاد ریاضی در دانشگاه واشنگتن فعالیت دارد. آنها در سنین نوجوانی بیشتر اوقات خود را در مدرسه گذرانده و یا اینکه به گشت و گذار در کتابفروشی‌ها می‌پرداختند.

پس از آنکه تحقیق و پژوهش‌های این دو دوست کلیشه‌ای شد، آنها با یکدیگر قرار گذاشتند بر حسب تصادف شروع به خریدن کتاب کنند. سال‌ها بعد مریم میرزاخانی در این زمینه گفت:

«حالا این ماجرا خیلی عجیب به‌نظر می‌رسد! ولی در آن زمان کتاب‌ها بسیار ارزان بودند و ما همه نوع کتابی می‌خریدیم.»

به باور رویا بهشتی، از هنگامی که مریم در سال دوم راهنمایی مشغول به تحصیل بود، مبدل به یک ستاره شده بود.

در مقطع دبیرستان مریم و رویا در کنار یکدیگر از مدیر دبیرستان تقاضا کردند، اقدام به دایر کردن کلاس‌های حل مسائل ریاضی نماید که همانند آن در دبیرستان تیزهوشان پسرانه اجرا می‌شد. مریم میرزاخانی در خصوص مدیر دبیرستانشان چنین گفته است:

مدیر ما دارای هویت و شخصیت مقتدر و بی‌نظیری بود. چنانچه دانش آموزان به طور جدی تقاضای چیزی را می‌کردند، او شرایط را برای آنها مهیا می‌نمود. او هیچ اهمیتی نمی‌داد که تا قبل از آن هیچ دختری در گروه المپیاد جهانی ریاضی ایران شرکت نکرده بود.

دیدگاه مطلوب و امیدوارانه او نقش بسزایی را در جریان زندگی من به جا گذاشت. چرا که او باور داشت ما ما قادر هستیم به موفقیت برسیم، حتی اگر در زمره نخستین افراد باشیم.

مریم میرزاخانی به دنبال پایان یافتن تحصیلات متوسطه، جهت گذراندن دوره کارشناسی در دانشگاه صنعتی شریف مشغول به تحصیل شد.

حادثه تصادف:

در یکی از روزهای اسفند ماه سال ۱۳۷۶ شمسی، دانشجویان رشته ریاضی که در بیست و دومین دوره رقابت‌های ریاضی دانشجویی شرکت کرده بودند، پس از پایان یافتن این مسابقه از شهر اهواز محل اجرای این مسابقات سوار بر اتوبوس شده و به سمت تهران حرکت می‌کردند.

در این گروه جوانانی همچون مریم میرزاخانی، ایمان افتخاری و حسین نمازی با حضور در این رقابت موفق به کسب رتبه اول در کشور شدند. ولی به ناگاه در طول مسیر یک سانحه رخ داده و اتوبوس حامل این دانشجویان نخبه و آینده‌ساز کشور به انتهای دره واژگون شد.

به موجب این واقعه دردناک، با کمال تأسف تعداد شش نفر از دانشجویان نابغه رشته ریاضی دانشگاه صنعت شریف همچون آرمان بهرامیان، رضا صادقی که دارای دو مدال طلای المپیاد جهانی بوده و علیرضا سایه‌بان، علی حیدری، فرید کابلی، دکتر مجتبی مهرآبادی و مرتضی رضایی از دانشجویان دانشگاه تهران که بیشتر آنها از منتخبان المپیادهای ملی و جهانی ریاضی به شمار می‌آمدند، جان خود را از دست دادند! مریم میرزاخانی نابغه ایرانی از میان کسانی بود که توانست از این واقعه جان سالم به در ببرد.

ازدواج

مریم میرزاخانی در سال ۱۳۸۴ شمسی با یکی از اساتید دانشگاه استنفورد به نام یان واندارک ازدواج خود را به ثبت رساند.‌ یان واندارک دانشیار ریاضی دانشگاه استنفورد و محقق پیشین علوم رایانه نظری مرکز تحقیقات آی‌بی‌ام بوده اصلیت او به جمهوری چک باز می‌گردد. پس از ازدواج آنها صاحب فرزند دختری شدند که آناهیتا نام دارد.

همسر مریم میرزاخانی یان وندارک در خصوص شیوه تحقیق و پژوهش‌های او در منزل اظهار داشته:

مریم ورق‌های کاغذی در ابعاد بزرگ را بر روی زمین منزل گسترانده و ساعت‌های متمادی مشغول کشیدن نمودار بر روی آنها می‌شد. همچنین یادداشت‌ها و معادلات خود را نیز بر روی آنها درج می‌کرد.

من طرح و پیشنهادی نداشتم که او چطور این کار را انجام می‌دهد، ولی سرانجام متوجه شدم. اغلب مسئله‌هایی که مریم در حال فعالیت بر روی آنها بود به شدت انتزاعی، دشوار و پیچیده بودند. به همین علت میسر نبود با گام‌های منطقی در خصوص آنها کار کرد.

حتی مریم نیز درباره این موضوع بیان کرده بود:

رسم کردن موجب بالا رفتن سطح تمرکز در من می‌شود. هنگامی که مشغول فکر کردن به یک مسئله دشوار ریاضی هستید، قادر نیستید همه ریزه کاری‌ها و جزئیات را درج کنید. ولی شیوه ترسیم باعث می‌شود ارتباط جزئیات در ذهن شما بماند. اغلب دختر سه ساله من آناهیتا با صدای بلند می‌گوید:

اوه، مامان داره باز نقاشی می‌کنه! ممکن است در حقیقت تصور می‌کند من نقاش هستم.

فرزند:

همانطور که قبلاً گفته شد مریم میرزاخانی پس از ازدواج با یان واندارک فرزند دختری را به دنیا آورد که آناهیتا نام دارد.‌ از جمله خواسته‌ها و آرزوهای این دانشمند بزرگ، تعلق گرفتن تابعیت ایرانی به دخترش بوده است.

هرچند که این آرزو در سال‌های زندگی او محقق نشد، ولی سرانجام نمایندگان مجلس شورای اسلامی به منظور عمل کردن به وصیت این نابغه و ریاضیدان برجسته کشورمان، جهت سرعت دهی به بازنگری قانون تابعیت ایران دست به کار شده و «کلیات لایحه اصلاح قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی» را طرح کرده و به تصویب نمایندگان مجلس رساندند.

دستاورد ها

روز بزرگداشت مریم میرزاخانی، روز جهانی زنان در ریاضیات):

در روز شمار بین المللی یک روز را جهت گرامی‌داشت یاد و دستاوردهای مریم میرزاخانی تعیین کرده‌اند که آن را به عنوان روز جهانی زنان در ریاضیات نام گذاشتند. طبق پیشنهادی که کمیته بانوان انجمن ریاضی ایران در سال ۲۰۱۹ میلادی مطرح نمود، روز دوازدهم ماه می مقارن با بیست و دوم اردیبهشت ماه همزمان با سالروز تولد دانشمند نابغه مریم میرزاخانی، به جهت خاطره او و گرامی‌داشت فعالیت‌ها و خدمات علمی این پروفسور شامخ و نخبه، از طرف اتحادیه جهانی انجمن‌های ریاضی به نام روز جهانی زنان در ریاضیات تعیین و معرفی شد. در تارنمایی که به همین جهت طراحی گردیده، درباره برگزیدن این روز خاص چنین ذکر شده است:

روز دوازدهم ماه می یا بیست و دوم اردیبهشت ماه موقعیت نشاط آوری جهت عرصه ریاضی می‌باشد تا به پاسداشت زنان ریاضی دان بپردازند. این رویداد همه ساله در نقاط مختلف دنیا اجرا می‌گردد. مقصود از تعیین و نامگذاری روز جهانی زنان در ریاضیات، تاثیرپذیری زنان کل دنیا جهت وجه و پاسداشت موفقیت‌های آنها در حوزه ریاضی است تا به این شیوه قادر شوند حوزه‌ای را جهت مهیا کردن موقعیت کاری مطلوب، لذت بخش و همگانی ارائه نمایند.

نخستین بار طرح و ایده نامگذاری یک روز در تقویم به اسم روز جهانی زنان در ریاضیات در تاریخ سی و یکم ماه ژوئیه سال ۲۰۱۸ میلادی مقارن با نهم مرداد ماه سال ۱۳۹۷ شمسی در یک جلسه عمومی بانوان اتحادیه جهانی انجمن‌های ریاضی دنیا در ریودو ژانیرو برزیل مطرح شده و در همان جا تصویب شد.

این پیشنهاد از طرف سازمان‌های مختلف همچون انجمن زنان اروپایی در ریاضیات، انجمن جهانی زنان در ریاضیات، زنان آفریقایی در انجمن ریاضیات، انجمن زنان هندی و ریاضیات و نیز گروه زنان ریاضیدان شیلیایی با استقبال و توجه زیادی مواجه شده و مورد حمایت قرار گرفت. علاوه بر این پیشنهاد مذکور با مساعدت و توجه شورانگیز و جانبداری سایر حاضرین در این کنفرانس همراه بوده و به عنوان یک دعوت همگانی جهت همبستگی چندین سازمان ملی و قاره‌ای شناخته شد.

در شرح این اقدام ذکر شده، در فضایی که برای چند صد سال زنان ریاضیدان دنیا تحت اجحاف، عدم مساعدت و ‌بی توجهی واقع می‌شدند، انتخاب چنین روزی موجب می‌شود احساس دلبستگی در میان این افراد شکل گرفته و سطح اطلاعات همه فعالان جامعه ریاضیات نیز بالاتر رود.

از طرف دیگر به دنبال اجرای مراسم ۲۷ کنگره بین المللی ریاضیدانان که نخستین بار از سال ۱۸۹۷ در شهر زوریخ برگزار گردید، مریم میرزاخانی برای اولین بار موفق به کسب مدال فیلدز گردید که به عنوان بالاترین و پرافتخارترین جایزه در ریاضیات محسوب شده و این موضوع را برای جامعه زنان به ارمغان آورد. به طوری که مسیر جهت فعالیت دیگر زنان ریاضیدان در این عرصه گشوده شده و اسم، خاطره و روز میلادی در ریاضیات برای همیشه باقی و ماندگار خواهد بود.

مکان‌ها:

در کنار ثبت روز جهانی زن در ریاضیات به اسم مریم میرزاخانی، اقدامات افتخار گونه دیگری نیز جهت گرامیداشت فعالیت‌ها و خاطره این دانشمند نخبه و پیشگام ریاضیات در داخل کشور ایران و خارج از کشور صورت گرفته است.  دیگر اقدامات و نامگذاری‌های مریم میرزاخانی در کشور ایران و سایر نقاط جهان بدین شرح می‌باشد:

در تیر ماه سال ۱۳۹۶ ساختمان آمفی‌تئاتر و کتابخانه دبیرستان فرزانگان یک تهران به جهت گرامیداشت مریم میرزاخانی که در یک دوره به عنوان دانش آموز در این مرکز آموزشی تحصیل می‌کرد، تغییر نام داده و به «ساختمان پروفسور مریم میرزاخانی» شناخته شد.

همچنین کتابخانه اصلی دانشکده ریاضیات دانشگاه صنعتی شریف را به جهت دستاوردها و یاد مریم میرزاخانی، به اسم این دانشمند نابغه نامگذاری نمودند.

طبق مصوبه‌ای که در تاریخ بیستم مرداد ماه سال ۱۳۹۵ شمسی توسط هیئت امنای خانه ریاضیات اصفهان صورت گرفت، تالار همایش‌ها و کنگره‌های مرکز مذکور به اسم تالار میرزاخانی تغییر نام یافت.

از دی ماه سال ۱۳۹۹ به جهت پاسداشت دانشمند نخبه ایرانی ریاضیات، تالار اصلی اجتماعات مجتمع آموزشی بین‌الملل و تطبیقی پسران تهران به عنوان تالار مریم میرزاخانی معرفی گردید.

یک میکرو ماهواره‌ای از مجموعه گنوست که از سوی استلاجیک یکی از شرکت‌هایی که در حوزه عکس برداری و بررسی دیده‌بان زمین مشغول به کار است و در روز دوم ماه فوریه سال ۲۰۱۸ میلادی به فضا پرتاب شد، نام مریم میرزاخانی را بر روی این میکرو ماهواره گذاشتند.

به جهت خاطره پروفسور مریم میرزاخانی سیاره کوچکی به نام «سیارک ۳۲۱۳۵۷ میرزاخانی» نامگذاری گردیده و این موضوع از سوی مرکز بررسی ریز سیاره‌ها به همگان اعلام گردید.‌

طبق ایده و توصیه دانشجویان دانشگاه فنی برلین، در روز هشتم مارس که به عنوان روز زن نامیده می‌شود، یکی از خیابان‌های شهر مذکور را به اسم مریم میرزاخانی نامگذاری نمودند.

در عین حال به طرح ارائه شده از سوی اعضای انجمن شهری مون‌پلیه فرانسه، یکی از خیابان‌های شهر مذکور را به نام مریم میرزاخانی تغییر نام دادند.

لازم به ذکر است بر روی یکی از تابلوهای خیابانی که در شهر لیون کشور فرانسه در مجاورت دانشگاه مطرح «اکول نرمال» نصب شده، اسم مریم میرزاخانی درج شده است.‌

کسب مدال در المپیاد:

مریم میرزاخانی در کنار رویا بهشتی به عنوان نخستین دختران ایرانی بودند که در گروه المپیاد ریاضی ایران در این رقابت‌ها شرکت کردند.

طی سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ که مریم میرزاخانی در سال سوم و سال چهارم دبیرستان فرزانگان تهران تحصیل می‌کرد، توانست مدال طلای المپیاد ریاضی کشوری را به خود اختصاص دهد. به طوری که در سال ۱۹۹۴ میلادی او با شرکت در المپیاد جهانی ریاضی هنگ کنگ با کسب ۴۱ امتیاز از ۴۲ به کسب مدال طلای جهانی نائل گردید.

پس از گذشت یک سال او در المپیاد بین المللی ریاضی کانادا حضور یافته و با به دست آوردن نمره کامل، رتبه اول طلای جهانی را برای خود به ارمغان آورد.

بدین ترتیب مریم میرزاخانی و رویا بهشتی از اولین دختران نابغه ایرانی بودند که در تیم المپیاد ریاضی ایران شرکت کرده و متعاقباً مریم میرزاخانی نخستین دختری سرزمین پهناور ما ایران بود که موفق به کسب مدال طلا در این مسابقات گردید.‌

همچنین او در زمره اولین دانش آموز حاضر در این رقابت‌ها از کشور ایران بود که در آزمون المپیاد ریاضی توانست نمره کامل را کسب نماید.

در مصاحبه‌ای که با عبادالله محمودیان استاد دانشگاه صنعتی شریف و از مسئولین برگزاری المپیاد ریاضی صورت گرفته و در سالنامه شرق سال ۱۳۹۳ به چاپ رسید، او در خصوص مریم میرزاخانی بیان کرد:

در سال ۱۳۷۲ از دکتر حداد عادل تقاضا کردم مجوزی صادر کنند که مریم میرزاخانی در رقابت المپیاد حضور یابد.

چرا که در آن هنگام تنها دانش آموزان محصل در سال سوم مجاز بودند که در این المپیاد شرکت نمایند و مریم میرزاخانی در سال دوم دبیرستان مشغول به تحصیل بود.

سرانجام برای این آزمون برگزیده شده و سال بعد نیز در آن شرکت کردند. طی دو باری که خانم میرزاخانی در رقابت‌های المپیاد بین‌المللی حضور داشت، هر دو مرتبه موفق به کسب مدال طلا گردید.

مریم میرزاخانی تحصیلات در مقطع لیسانس رشته ریاضی را در دانشگاه صنعتی شریف پشت سر گذاشت.

همواره پدر و مادر مریم میرزاخانی در خصوص گرایش و تصمیم‌هایش با او همراه بوده و پشتیبانی می‌کردند.

در حقیقت پیش از آنکه آنها چهار فرزند خود را در شرایط سخت و تنگنای تحصیلی بگذارند، برایشان مهم و ارزشمند بود که آنها در حوزه‌های با اهمیت و ارزشمند به فعالیت بپردازند.

از جمله موارد بارز و مثال زدنی پیروی و جانبداری خانواده مریم میرزاخانی از تصمیم او زمانی بود که او و رویا مصمم شدند علی رغم شیوه رایج میان برندگان رقابت المپیک ایران که تمامی در رشته‌های مهندسی در دانشگاه ادامه تحصیل می‌دادند، راه دیگری را برای خود دنبال نمایند.

این دو دانش آموز نابغه و نخبه بدون هیچگونه اعتراض و مخالفتی از سوی پدر و مادر و اعضای خانواده، در سال ۱۳۷۴ تصمیم گرفتند رشته ریاضی محض را در دانشگاه شریف جهت انجام تحصیلات عالی برگزینند.

ورود به دانشگاه هاروارد:

در دورانی که مریم میرزاخانی مشغول تحصیل در مقطع کارشناسی در دانشگاه شریف بود، توانست مسیر آسانی را جهت اثبات قضیه شُر بیا بعد که این موضوع در ماهنامه انجمن ریاضی آمریکا منتشر گردید.

پس از آن او توانست بورسیه دانشگاه هاروارد را کسب کرده و تحصیلات تکمیلی خود را در آنجا انجام دهد. این دانشمند در سال ۲۰۰۴ میلادی موفق به کسب مدرک دکترا از دانشگاه هاروارد گردید. بهرنگ نوحی از اساتید دانشگاه کوئین مری درباره مریم میرزاخانی گفت:

از همان ابتدای آغاز تحصیلات مریم میرزاخانی در دانشگاه هاروارد، آشکار بود که او تا چه اندازه در این حوزه تبحر دارد. در عین حال تز دکترای او به مانند یک تز بی‌نظیر و منقلب کننده بود.

در این هنگام او در دانشگاه هاروارد به تحصیلات خود ادامه داده و در آنجا در کلاس‌های درس کورتیس مک‌مولن (از برندگان جایزه فیلدز) شرکت کرد. همچنین مک مولن در یک گفتگو بیان کرده، مریم میرزاخانی در هنگام حضور در کلاس‌های او اغلب پرسش‌های متعددی را از او مطرح کرده و پاسخ‌های ارائه شده را با شتاب به زبان فارسی یادداشت برداری می‌کرد.

در نهایت او در سال ۲۰۰۴ تحصیلات خود را در دانشگاه هاروارد به پایان برده و تحت نظر استاد مک مولی موفق به کسب مدرک دکترا گردید.

در عین حال کورتیس مک مولی که در کارنامه علمی خود کسب جایزه مدال فیدلز به سال ۱۹۹۸ را داشته، به عنوان استاد راهنمای مریم در دانشگاه هاروارد در خصوص او گفت:

او دارای قدرت تخیل جسارت گونه‌ای بود. همواره در افکار و ذهن خود تصوری از چیزی که لازم است به وقوع پیوندد را به حالت فرمول در می‌آورد.

در ادامه به دفتر من مراجعه کرده و به توضیح افکارش می‌پرداخت. سپس سوال می‌کرد: اینطور نیست؟ و من همواره از این جریان که او تصور می‌کرد جواب سوال‌هایش را می‌دانم، به خودم غره می‌شدم.

زمانی که میرزاخانی در کلاس‌های درس پروفسور مک مولی شرکت می‌کرد، به شدت شیفته سطوح هذلولی شد. سطوحی به شکل دونات که دارای دو یا چند حفره به شکل هندسه‌های غیر استاندارد بوده و در مجموع به هر نقطه از سطح، شکلی همچون زین اسب را ارائه می‌دهند.

هرچند میسر نیست دونات‌های هایپربولیک را در موقعیت عادی شبیه سازی نمود. چرا که این سطوح در یک جو انتزاعی به تصویر درآمده و حد فاصل و زاویه‌های آنها بر مبنای مجموعه‌ای ویژه از معادلات مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرند.

به دنبال گذشته مدت صد و پنجاه سال پس از کشف سطوح هذلولی، هر یک از سوژه های مرکزی هندسی در تعداد زیادی از رشته های ریاضی و فیزیک به شدت مورد استفاده قرار می‌گیرند.

پایان نامه‌ای که مریم میرزاخانی برای دکترای خود ارائه کرد، باعث منتشر شدن سه مقاله در سه نشریه برتر ریاضیات گردید که شامل این موارد می‌شود:

Annals of Mathematics

Inventiones Mathematicae

Journal of the American Mathematical Society

یکی از دانشمندان رشته ریاضی دانشگاه شیکاگو به نام بنسون فارب در آن هنگام بیان کرده بود: اغلب قریب به اتفاق ریاضیدانان هیچگاه به چنین سطحی دست نیافته و چیزی به این زیبایی ایجاد نمی‌کنند. این امر فعالیتی است که مریم میرزاخانی در پایان نامه خود خلق کرد.

تدریس در دانشگاه:

در ادامه کسب مدرک دکترا در دانشگاه برینستون توسط مریم میرزاخانی، او در جایگاه استادیار در این دانشگاه شروع به تدریس کرد. پس از گذشت دو سال از این موضوع یعنی در سال ۲۰۰۶ میلادی، طبق مقاله‌ای که در مجله پاپیولار ساینس آمریکا منتشر شد، او به عنوان ده ذهن جهان دنیا معرفی گردید.

مریم میرزاخانی تا پایان سال ۲۰۰۸ میلادی به فعالیت خود در دانشگاه برینستون ادامه داد. در این زمان او به سطح استاد تمامی ترقی پیدا کرد. پس از آن او راهی دانشگاه استنفورد شده و در جایگاه استاد تمام در این دانشگاه به تدریس پرداخت.

در سال‌هایی که مریم میرزاخانی در دانشگاه استنفورد فعالیت داشت، با استاد و دانشیار ریاضی دانشگاه استنفورد و محقق علوم کامپیوتر مرکز تحقیقاتی آی‌بی‌ام به نام  یان وندارک آشنا شده و این موضوع به ازدواج آنها منجر گردید.

ثمره این ازدواج متولد شدن دختری بود که نام او را آناهیتا گذاشتند.‌ یان وندارک در یک گفتگو در خصوص دیدار و آشنایی‌اش با مریم میرزاخانی بیان کرده:

نخستین بار در سال ۲۰۰۴ میلادی مقارن با سال ۱۳۸۲ شمسی ما با یکدیگر در شهر بوستون مواجه شدیم. او یکی از فارغ التحصیلان بی‌نظیر و مشهور بود که پایان نامه دکترای خود را در دانشگاه هاروارد ارائه کرده و در آن موضوعات کثیری در زمینه‌های رویه‌های هذلولی را حل کرده و به نتیجه رسانده بود.

ولی به قدری رفتار او فروتنانه بود که در یک دورهمی و مهمانی خانوادگی به هیچ وجه این موضوع را از او در نمی‌یافتید. او دارای یک رفتار صمیمی و جستجوگر بوده و به منظور آنکه افراد پیرامونش را سردرگم نکند، موفقیت‌های خود را از آنها پوشیده نگه می‌داشت.‌

پژوهش‌های مریم میرزاخانی در زمینه اندازه‌گیری حجم فرم‌های هندسی هذلولی در حال انجام بود. او با توصیه محاسبه اندازه  عمق حلقه‌های رسم شده بر روی سطح هذلولی، موفق شد ایده‌آل‌ترین مسیر را جهت حل مشکلی که سال‌های بسیار ریاضیدانان برجسته دنیا در آن مستأصل مانده بودند، بیابد.

مریم میرزاخانی باور داشت همه هستی و جهان تحت قوانین هندسه ی هذلولی جریان داشته و عمل می‌کند. از این رو جهت اندازه‌گیری شکل‌هایی که دارای حالت هندسی منظمی نیستند، می‌شود با ترسیم حلقه‌های بر روی سطوح آنها، به اندازه‌گیری حجم دقیق و کامل آنها پرداخت.

روش مذکور، شیوه تازه‌ای جهت اثبات تئوری‌های ادوارد ویتن و ماکسیم کنتسویچ در زمینه تعداد نقاط قطع شده سطوح پیمانه‌ای در فضاهای هندسی هذلولی محسوب می‌شود.

مریم میرزاخانی در مقطع متوسطه تحصیلاتش را در دبیرستان فرزانگان تهران به انجام رسانده و توانست جایزه مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی در سال ۱۹۹۴ هنگ کنگ و سال ۱۹۹۵ کانادا را دریافت نماید. او در سال مذکور در جایگاه اولین دانش آموز ایرانی شناخته شد که موفق شد نمره کامل این درس را کسب کند.

علاوه بر این او به عنوان نخستین دانش آموز ایرانی بود که به مدت دو سال موفق به کسب مدال طلا گردید. مریم میرزاخانی در سال ۱۹۹۹ میلادی تحصیلات خود را در رشته ریاضی در دانشگاه شریف به پایان برده و مدرک کارشناسی خود را اخذ کرد. سپس او در سال ۲۰۰۴ توانست در مقطع دکترا از دانشگاه هاروارد زیر نظر استاد کورتیس مک‌مولن فارغ التحصیل شده و مدرک خود را از برندگان مدال فیدلز دریافت نمود.

طبق گزارشی که در مجله پاپیولار ساینس در آمریکا منتشر گردید، مریم میرزاخانی در جایگاه یکی از ده ذهن جوان منتخب سال ۲۰۰۵ معرفی شده و به عنوان ذهن برتر در رشته ریاضیات مورد تمجید و ستایش قرار گرفت.

در سال ۲۰۱۳ میلادی مریم میرزاخانی جوایز مهمی همچون جایزه ستر از طرف انجمن ریاضی آمریکا و همچنین جایزه کلی را به خود اختصاص داد. او از تاریخ یازدهم شهریور ماه سال ۱۳۸۷ مقارن با یکم ماه سپتامبر سال ۲۰۰۸ میلادی به عنوان استاد دانشگاه و محقق رشته ریاضیات در دانشگاه استنفورد مشغول به کار شد. قبل از آن او در دانشگاه پرینستون به عنوان استاد تدریس می‌کرد.

در سال ۱۳۹۶ که مریم میرزاخانی در چهلمین سال عمر خود به سر می‌برد، به موجب ابتلا به بیماری سرطان پستان بدرود حیات گفت. به موجب پیشنهاد کمیته بانوان انجمن ریاضی ایران به اتحادیه بین المللی انجمن‌های ریاضی جهان، سالروز تولد این بانوی دانشمند ایرانی روز بیست و دوم شهریور ماه مقارن با دوازدهم ماه می در جایگاه روز جهانی زن در ریاضیات نامگذاری گردید.‌

علاقمندی ها:

این محقق و دانشمند مشهور هیچ گرایش و تمایلی به منعکس کردن رفتارها و امورات علمی و زندگی خود در رسانه‌ها و مطبوعات نداشته و به ندرت حاضر به گفتگو با نشریات می‌شد.

گرایش و شیوه سینمایی مریم میرزاخانی بازخوردی از وجود نامحدود کنجکاو و پژوهشگرانه او می‌باشد، زمانی که او در زمینه «خصوصیات اشکال هندسی نامعمول» کاوش می کرد. او بیان داشته:

برخی اوقات فکر می‌کنم در یک جنگل وسیع قرار داشته و نمی‌دانم به کدام سو بروم. ولی در نهایت خودم را به بالای یک تپه رسانده و از آنجا قادرم همه چیز را به شکل شفاف مشاهده کنم. چیزهایی که در آن هنگام به وقوع می‌پیوندد، به شدت مهیج است.

در میان آثار سینمایی او علاقه به دیدن فیلم داگویل داشت که رویکردهای خشن کشور آمریکا را در زمان رکود عظیم به نمایش درآورده است.

مریم میرزاخانی بیان کرده، در سال‌های کودکی علاقه داشت شغل نویسندگی داشته باشد. او گفته است: زمانی که بچه بودم آرزویم این بود که مبدل به نویسنده شوم. مهیج‌ترین اوقات من هنگامی بود که مشغول خواندن رمان می‌شدم. در حقیقت هر کتاب و چیزی که دم دستم بود را مطالعه می‌کردم.

حل معمایی پیچیده در ریاضیات:

ریاضیدانان و پژوهشگران مطرح و با سابقه جهان به منظور اندازه‌گیری هم حجم رمزهای جایگزین فرم های هندسی هذلولی، سال‌های بسیار زیادی در پی دستیابی به یک شیوه عملی بوده‌اند.

پس از آن مریم میرزاخانی در سنین جوانی در دانشگاه پرینستون اثبات کرد، با بهره‌گیری از علم ریاضیات ممکن است بشود بهترین مسیر را در جهت رسیدن به راه حل واضح در دسترس وجود داشته باشد.

پژوهش‌های مریم میرزاخانی در علم ریاضی در زیر مجموعه‌های متعددی همچون هندسه هذلولوی، هندسه جبری، توپولوژی، سیستم های دینامیکی و نظریه احتمال ارتباط داشته و آنها را به هم وصل می‌کرد.

در عین حال او توانست مقدمه شیوه‌های تازه‌ای را در این شاخه‌ها ایجاد کرده که در میان آنها دیدگاه و اثبات بدیعی از برخی مسائل مطرح ریاضی، هم چون حدس ویتن در مورد فضای زمینه سطوح ریمانی یا شار ترستن در سیستم های دینامیکی به چشم می‌خورد. همچنین مریم میرزاخانی در کنار سایر اساتید و ریاضیدانان موفق شد اثبات با حدسی در حوزه فضاهای زمینه مختلط مسئله حل نشده دانشمندان بپردازد.

دیدگاه دربارهٔ ریاضیات:

طرز فکر و دیدگاه مریم میرزاخانی در خصوص علم ریاضیات چنین بوده است: در صورتی که علاقه‌ای به ریاضی نداشته باشید، احتمال دارد در نظر شما یک موضوع سرد و پوچ باشد. ولی علم ریاضیات فقط جلوه و زیبایی خود را به محصلان و شاگردان شکیبا نمایان می‌کنند.

ارزشمندترین قسمت مطالعه ریاضی هنگامی است که می‌گویی آها! شوق پی بردن و لذت درک یک چیز تازه. حس قرار گرفتن بر فراز یک نقطه بلند و دستیابی به مشاهده آشکار و شفاف.

فعالیت علمی:

مریم میرزاخانی در کنار نه پژوهشگر نامدار دیگر در چهارمین نشست ۱۰ استعداد درخشان از طرف مجله پاپیولار ساینس در آمریکا مورد تجلیل و ستایش واقع شد.‌

مجله یواس‌ای تودی با منتشر کردن مقاله‌ای درباره فهرست ۱۰ نفره مذکور بیان کرد، این اسامی دربرگیرنده پژوهشگران و وابغ جوانی است که در زمینه‌های خلاقانه فعالیت داشته و در چنین شرایطی اغلب از توجه عموم به دور مانده‌اند.

اسامی مذکور بر مبنای توصیه‌های ارائه شده از طرف سازمان‌های متعدد، ریاست دانشگاه‌ها و منتشران آثار علمی انتخاب شده‌اند.

هر یک از این پژوهشگران نامدار و جوان در زمینه‌های مختلف همچون گرافیک رایانه‌ای، ریاضیات و علوم رباتیک چشم اندازهای جدیدی در افق‌های دنیای پیرامون ما باز کرده‌اند که در میان آنها می‌توان از مریم میرزاخانی ریاضیدان ۳۹ ساله اهل ایران نام برد.

در سال ۱۹۹۹ میلادی مریم میرزاخانی توانست مسیر علمی تازه‌ای جهت حل یکی از مسائل ریاضی بیابد. سال‌های زیادی است که پژوهشگران و ریاضیدانان برجسته دنیا درصدد پیدا کردن یک مسیر عملی جهت اندازه‌گیری هم حجم رمزهای جایگزین اشکال هندسی هذلولوی تلاش و کوشش زیادی به خرج داده‌اند.

ولی در حال حاضر مریم میرزاخانی در سنین جوانی از فعالان دانشگاه پرینستون برای همه آشکار کرد، با بهره‌گیری از علم ریاضیات احتمال ایده آل‌ترین مسیر در جهت دستیابی به یک پاسخ واضح برای ما وجود دارد. این موضوع شامل اندازه‌گیری عمق حلقه‌های ترسیم شده بر روی سطوح هذلولی است.

مریم میرزاخانی سعی دارد به پاسخ راز حوزه‌های مختلف فرم‌های غیر عادی هندسی دست یابد. در شرایطی که قواعد حاکم بر دنیا از اصول هندسه هذلولی پیروی می‌کند، خلاقیت او موجب ارائه مفهوم شکل و حجم دقیق و واضح جهان خواهد شد.

در حقیقت مشکل اصلی چنین است که بعضی از شکل‌های هذلولی همانند دونات یا آمیب به اشکال ظاهری نامتعادل و غیر عادی هستند که به این ترتیب اندازه‌گیری حجم آنها همچون یک راز اساسی و عمده جهت ریاضیدانان و پژوهشگران تبدیل شد.

ولی در حقیقت مریم میرزاخانی با پیدا کردن راه حل تازه‌ای اقدام به یک خلاقیت عظیم نموده و با رسم کردن مجموعه‌ای از حلقه‌ها بر روی سطح شکل‌های نامتقارن و پیچیده‌ای توانست حجم آنها را محاسبه نماید.

استفاده‌های عملی ناچیزی برای تحقیقات او دیده می‌شود ولی چنانچه آشکار شود همه دنیا به واسطه هندسه هذلولی به گردش درآمده و جریان دارد، اقدام او تاثیر بسزایی به بیان دقیق شکل و حجم آن خواهد داشت.

در سال ۲۰۰۹ میلادی این نخبه ایرانی به جهت موفقیت‌های خود در ریاضیات توانست جایزه بلومنتال را کسب نماید. در بیانیه‌ای که از سوی انجمن ریاضی آمریکا به جهت گرامی‌داشت برنده شدن مریم میرزاخانی در این جایزه انتشار یافت، ذکر شده عامل دریافت این جایزه ارزشمند ریاضی ابتکار عمل بی‌مثال و دفاعیه دکترای خلاقانه‌ای بود که در آن اسباب‌های متعددی مطرح شده که همچون هندسه حضلولی یا شیوه‌های کلاسیک فرم‌های اتومورفیک و تقلیل سیمپلکتیک برای به‌دست آوردن نتایجی در سه مسئلهٔ مهم با یکدیگر آمیخته شده‌اند.

در بیانیه مذکور سه مسئله با اهمیت با این توضیح قید شده است:

• یک رابطه بازگشتی برای حجمهای وایل-پترسون در فضای پیمانه‌ای رویه‌های ریمانی.
• پیدا کردن اندازه تقریبی مجانبی برای تعداد ژئودزیک‌های ساده بسته بر روی رویه‌های ریمانی هذلولوی با طول داده شده L. تعداد این ژئودزیک‌ها، بر اساس نتایج میرزاخانی، برای طول‌های کمتر یا مساوی L، رشدی مجانبی همانند (عبارت ریاضی) دارند. در فرمول مذکور مفهوم G گونه رویه ریمانی مورد نظر می‌باشد. این موضوع ماحصل اندازه‌گیری حجمهای وایل-پترسون گفته شده در مورد اول می‌باشد.
• اثباتی نو از حدس ویتن که پیش از آن توسط ماکسیم کانتسویچ در سال ۱۹۹۲ ثابت شده بود. مریم میرزاخانی در راه حل جدیدی که اثبات نمود مفهوم تازه‌ای از تعداد ژئودزیک‌ها در فضاهای پیمانه‌ای ارائه می‌دهد.

در سال ۲۰۱۰ میلادی در یک اقدام دیگر مریم میرزاخانی مجدد استعداد و نبوغ سرشار خود را به عرصه ریاضیات دنیا نمایان کرده و یک سوال باز و بدون جواب در ریاضیات را اثبات نمود.

فرضیه «شار زلزله» ویلیام ترستن روی فضاهای تایشمولر، سال‌های بسیار زیادی در این حوزه به عنوان یک چالش و مسئله بدون جواب مانده بود که با ذکاوت و استعداد بی‌نظیر مریم میرزاخانی این مسئله به جواب رسیده و بر همگان آشکار شد. او در چهار سال پس از آن نیز با به اثبات رساندن یک قضیه دیگر، دنیای علم را در یک تعجب مبهم قرار داد.

مریم میرزاخانی در کنار دو تن از پژوهشگران به اسامی امیر محمدی و الکس اسکین توانست به طور واضح اثبات نماید ژئودزیک‌های مختلط و بستارهای آن‌ها، علی رغم پیش بینی‌ها، نامتقارن یا فلاکتالی نبوده و نظم زیادی دارد. به مفهوم دیگر، بستارهای چنین ژئودزیک‌هایی جبری و دارای خصوصیاتی همچون صلبیت می‌باشند.

ثمراتی که به واسطه این دانشمند حاصل شد، در موضوعی با عنوان «کار مریم میرزاخانی» از طرف اتحادیه جهانی ریاضی این گونه شرح داده می‌شود:

پیدا کردن این حقیقت حیرت انگیز است که تصلب در فضاهای همگن، چطور بازتاب‌هایی در فضاهای ناهمگن همانند دنیای فضای پیمانه‌ای در پی دارد.

عدد اردیش او ۳ می باشد.

دریافت جایزه فیلدز:

دستاوردها و موفقیت‌های مریم میرزاخانی در سال ۲۰۱۴ میلادی تنها منحصر به موارد فوق نبوده و او موفق شد ارزشمندترین نماد علمی رشته ریاضیات را به موجب فعالیت بر «دینامیک و هندسه سطوح ریمانی» به خود اختصاص دهد. این نشان مهم و برجسته به مدال فیلدز شهرت داشته که به عنوان نوبل ریاضیات خوانده می‌شود.

به طوری که جایزه مذکور به فاصله هر چهار سال از طرف اتحادیه جهانی ریاضیات (IMU) به اندیشمندان جوان منتخب کمتر از چها سال اعطا می‌شود. جایگاه و ارزش مدال فیلدز مریم میرزاخانی از آن جهت شدت می‌یابد که او اولین زن در تاریخ ریاضیات جهان و همچنین نخستین ریاضیدان ایرانی به شمار می‌رود که موفق به گرفتن این جایزه گردید.

در سال ۱۳۹۸ شمسی نهاد زنان سازمان ملل متحد اقدام به معرفی هفت تن از دانشمندان زن برجسته و مؤثر جهان پرداخت که در این فهرست اسم مریم میرزاخانی ریاضیدان ارزشمند ایرانی درج شده بود.

بازتاب ها:

کمیتهٔ مدال فیلدز به طور رسمی دانشمند مهم مریم میرزاخانی را چنین وصف نمود: متبحر در حوزه مهم  ارزنده‌ای از شیوه‌ها و زمینه‌های مختلف ریاضی، او تجسم ترکیبی نادر است از قابلیت تکنیکی، بلندپروازی جسارت گونه، دیدگاه وسیع و کنجکاوی عمیق.

در روز بیست و دوم مرداد ماه سال ۱۳۹۳ حسن روحانی رئیس جمهور آن عصر ایران، با منتشر کردن پیامی در صفحه فیسبوک خود، با ستایش و تقدیر از تلاش‌ها و اقدامات مریم میرزاخانی، کسب مدال فیلدز را به او تهنیت گفت.

علاوه بر این وزیر علوم تحقیقات و فناوری به نام رضا فرجی دانا، رئیس سازمان انرژی اتمی علی اکبر صالحی و رئیس بنیاد پیشبرد علم و فناوری ایران محمدرضا عارف با ارسال پیام‌های متمایز، دستاورد و موفقیت مریم میرزاخانی را در دستیابی به برترین جایزه ریاضیات در دنیا به او تبریک و تهنیت گفتند.

همچنین یکی از اعضای انستیتو ریاضیات کِلی به نام جیمز کارلسون (به انگلیسی: Clay Mathematics Institute) بیان کرده: مریم میرزاخانی در پیدا کردن روابط تازه بسیار فوق العاده است. او قادر است سریع از یک نمونه ساده به علت کاملی از یک فرضیه پیچیده و عمیق دست یابد.

همچنین رامین تکلو استاد ریاضی در دانشگاه ایلینوی شیکاگو، اظهار داشت: مریم میرزاخانی حتی بدون اخذ نشان فیلدز همچنان در بین سرشناس‌ترین دانشمندان و ریاضیدانان دنیا قرار داشته و شناخته می‌شد.

ریچارد داوکینز در صفحه توییترش تبریک خود را جهت دریافت جایزه فیلدز به مریم میرزاخانی اعلام کرد.

یورگ کرامر، رئیس اتحادیهٔ ریاضی‌دانان آلمان، و گونتر زیگلر، استاد ریاضی دانشگاه آزاد برلین مراتب تبریک خود را به مریم میرزاخانی منعکس کردند. علاوه بر این برخی از مجلات کشور آلمان همانند اشپیگل، فرانکفورتر آلگماینه تسایتونگ، زوددویچه تسایتونگ، تاگس اشپیگل و تعدادی از سایر رسانه‌ها به طور جداگانه مقالاتی را در این زمینه منتشر کردند.

عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا و فرهنگستان هنر و علوم:

در یکی از روزهای ماه می سال ۲۰۱۶ میلادی مریم میرزاخانی جهت عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا انتخاب شد. او اولین شخص ایرانی آمریکایی می‌باشد که توانست برای عضویت در آکادمی مذکور انتخاب شود.

این نابغه ریاضی در آوریل سال ۲۰۱۷ میلادی در زمره اعضای آکادمی علوم و هنر آمریکا قرار گرفت. مقرر بود مراسم معارفه او در ماه اکتبر همان سال صورت گیرد.

سایر اقدامات:

در کنار مواردی که در اینجا برای شما بیان کردیم، در روز چهارم ماه نوامبر سال ۲۰۱۹ میلادی جایزه تازه‌ای به اسم «جایزه مریم میرزاخانی مرزهای نو» معرفی گردید که از طرف بنیاد جایزه بریکترو بوده و از جوایز جهانی در زمینه موفقیت‌های علمی می‌باشد، به زنان پیشگام در عرصه علم ریاضی اعطا خواهد شد.

همونطور که قبلاً گفته شد جایزه مذکور همه ساله به یک یا دو نفر از زنان ریاضیدان نوپا که در دو سال گذشته موفق به کسب مدرک دکترای خود باشند، به مبلغ ۵۰ هزار دلار ارائه می‌شود.

طبق تلاش‌ها و کوشش‌های به عمل آمده از سوی انوشه انصاری و روزبه یاسینی‌فرد، دانشگاه استنفورد بورسیه تازه‌ای را به جهت یاد و نام استاد درگذشته این مرکز به اسم بورسیه پروفسور مریم میرزاخانی و به ارزش ۸۰۰ هزار دلار جهت دانشجویان تحصیلات تکمیلی خود تعیین کرده‌ است.

نوع جدیدی از زنبور «شبه‌انگل» که در مناطق سیستان یافت شده است، به جهت بزرگداشت این پروفسور و ریاضیدان برجسته و دارنده مدال فیلدز از طرف دانشگاه زابل به اسم Pristomerus mirzakhaniae نامگذاری گردید.

در سال ۲۰۲۴ میلادی به جهت گرامیداشت یاد و خاطره مریم میرزاخانی، اتحادیه جهانی اخترشناسی یکی از دهانه‌های موجود بر روی کره ماه را به نام میرزاخانی نامگذاری کرد.

جوایز و افتخارات

در بین جوایز و افتخارات متعددی که مریم میرزاخانی دانشمند نابغه ریاضیات در سال‌های کوتاه عمر خود دریافت کرده است، مدال فیلدز جایگاه خاصی دارد. چرا که به منزله بالاترین نشان علمی در رشته ریاضیات بوده و مریم میرزاخانی نخستین زن در دنیا می‌باشد که توانست این جایزه مهم و گرانبهای علمی را به خود اختصاص دهد.

در سال ۲۰۱۴ میلادی و در کنفرانس جهانی ریاضیات که در شهر سئول برگزار گردید، مدال مذکور به او اعطا شد.

در عین حال کمیته مدال فیلدز به طور رسمی موفقیت‌های مریم میرزاخانی را چنین شرح داد: چیره‌دست در گستره قابل‌توجهی از تکنیک‌ها و حوزه‌های متفاوت ریاضی، او تجسم ترکیبی کمیاب است از توانایی تکنیکی، بلندپروازی جسورانه، بینش وسیع و کنجکاوی ژرف.

جایزه مرزهای نو:

در روز چهارم ماه نوامبر سال ۲۰۱۹ بنیاد جایزه بریکترو خبر داد، جایزه تازه‌ای تحت عنوان جایزه مریم میرزاخانی مرزهای نو را تشکیل دادند که این جایزه به زنان پیشگام در حوزه علم ریاضیات اعطا خواهد شد.

جایزه مذکور به ارزش ۵۰ هزار دلار بوده که در هر سال به زنان فعال در حوزه ریاضی و تازه والت که مدرک دکترای خود را به فاصله دو سال پیش از ارائه جایزه کسب کرده‌اند، واگذار می‌شود. در عین حال امکان دارد در یک سال این جایزه به دو نفر اعطا شود.

جایزه در انجمن ریاضی استرالیا:

همچنین انجمن ریاضی استرالیا جایزه‌ای را به نام مریم میرزاخانی جهت یاری و حمایت از دانشجویان زن جهانی که در رشته ریاضی در کشور استرالیا تحصیل می‌کنند، در نظر گرفت.

جایزه مذکور به شکل بورسیه به دختران درخواست کننده جهت پشت سر گذاشتن دوره پسا دکتری ریاضی که در استرالیا اقامت دارند، واگذار می‌شود.

جایزه در انجمن ریاضی ایران:

در سال ۱۳۹۹ شمسی انجمن ریاضی ایران جایزه‌ای به جهت گرامی‌داشت یاد و خاطره مریم میرزاخانی جهت ترغیب و تشویق زنان ریاضیدان ایرانی که در این کشور سکونت دارند، به تصویب رساند. جایزه ذکر شده همه ساله در سالروز متولد شدن این دانشمند ایرانی به اشخاص برگزیده اعطا می‌شود.

از دیگر دستاوردها و افتخارات پروفسور مریم میرزاخانی می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• کسب مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی هنگ‌کنگ با امتیاز ۴۱ از ۴۲ در سال ۱۹۹۴
• کسب مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی کانادا با نمره کامل در سال ۱۹۹۵
• همکاری در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی تهران از سال ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۹
• دریافت جایزه افتخاری دانشگاه هاروارد در سال ۲۰۰۳
• برنده جایزه برترین فارغ‌التحصیلان دانشگاه هاروارد در سال ۲۰۰۳
• برنده جایزه محقق برتر بنیاد ریاضیات کلی در سال ۲۰۰۴
• برنده جایزه ای‌ام‌اس بلومنتال در سال ۲۰۰۹
• دعوت به کنگره جهانی ریاضیات در سال ۲۰۱۰ جهت سخنرانی با موضوع توپولوژی و سیستم‌های پویا و معادله دیفرانسیل معمولی
• کسب جایزه ستر از سوی انجمن ریاضی آمریکا در سال ۲۰۱۳
• برگزیده شدن در جایگاه یکی از ده شخصیت مهم سال ۲۰۱۴ از طرف نشریه نیچر
• کسب جایزه بنیاد ریاضیات کلی در سال ۲۰۱۴
• سخنران مدعو کنگره بین‌المللی ریاضی در سال ۲۰۱۴
• کسب مدال فیلدز در سال ۲۰۱۴ در شهر سئول از کشور کره جنوبی
• عضویت در فرهنگستان علوم فرانسه در سال ۲۰۱۵
• عضویت در مجمع فیلسوفان آمریکا در سال ۲۰۱۵
• عضویت در آکادمی ملی علوم آمریکا در سال ۲۰۱۶
• عضویت در فرهنگستان هنر و علوم در سال ۲۰۱۷
• اعطای جایزه بریکترو در ریاضیات در سال ۲۰۲۰ پس از درگذشتش

مصاحبه

لازم به ذکر است قسمتی از این گفتگوها مربوط به سال‌های حیات دانشمند بزرگ مریم میرزاخانی می‌باشد.

آخرین سخنرانی در ایران:

طی مصاحبه‌ای که با استاد مریم میرزاخانی در دانشگاه شریف به نام دکتر سید عبادالله محمودیان صورت گرفت، ایشان با اعلام رغبت و گرایش مریم میرزاخانی جهت داشتن ارتباطات علمی با دانشگاه صنعتی شریف بیان نمود:

پس از آنکه ایشان از کشور ایران خارج شدند، روابط علمی خود را با دانشگاه پایان ندادند.

لذا پیوسته به ایران رفت و آمد کرده و حتی در محل دانشگاه صنعتی شریف سخنرانی داشتند.‌ حتی آخرین سخنرانی این دانشمند در سال ۲۰۱۰ میلادی در محل این دانشگاه انجام گرفت.

او در ادامه بیان کرد:

طی دیدار و ملاقاتی که در سال ۲۰۱۴ میلادی تنها دو ماه پیش از کسب جایزه فیلدز با مریم میرزاخانی داشتم، به ایشان توصیه کردم ارتباطات بیشتری را با کشور ایران برقرار کنند تا از این طریق افراد بیشتری مشابه میرزاخانی به واسطه او پرورش یابند که صد البته ایشان از این موضوع استقبال زیادی نشان داده و بیان کردند، این موضوع باعث شادمانی و نشاط من است که شما دانشجویانی از دانشگاه شریف را جهت انجام پژوهش‌ها حتی برای چند ماه محدود به نزد من در آنجا راهی کنید.

حتی دو ماه قبل که سفری را به کشور آمریکا انجام دادم، متوجه شدم او یکی از دانشجویان دوره دکترای اهل ایران را جهت انجام اقدامات تحقیقاتی و پژوهشی تحت نظر خود قرار داده‌اند.

پژوهشی که به مدال فیلدز رسید:

طبق اظهارات دکتر محمودیان، مریم میرزاخانی در سال ۲۰۱۴ میلادی به جهت تحقیقات در حوزه دینامیک و هندسه سطوح ریمانی و فضاهای پیمانه‌ای آنها» موفق به کسب نشان فیلدز گردید که به عنوان بالاترین و پرافتخارترین جایزه در حوزه ریاضیات شناخته می‌شود. او اولین زن در کل دنیا بوده که توانست مدال فیلدز را دریافت نماید.

دکتر محمودیان که به عنوان استاد ریاضی مریم میرزاخانی با ایشان در ارتباط بود، در زمینه پیشینه دیدار و آشنایی‌اش با مریم میرزاخانی بیان کرد:

هر یک از اساتید و همکاران ما در آن دوران، به دنبال مسائلی که مطرح می‌شد، یک الی دو جلسه سخنرانی ترتیب می‌دادند.

در یکی از آن جلسات من مسئله‌ای را عنوان کردم که مریم میرزاخانی در کنار دوستش رویا بهشتی به جهت آن هر روز هنگام عصر در دانشگاه حاضر می‌شدند.

آنها با مشارکت یکدیگر سعی در حل کردن این مسئله داشتند. به طوری که پس از گذشت یک سال تا حدودی موفق به حل این مسئله شده و نتایج حاصله را در بیست و پنجمین کنفرانس ریاضی کشور مطرح نمودند. این موضوع را در مجموعه مقالات معتبر در خارج از کشور منتشر کردیم.

ایشان به عنوان استاد ریاضی دانشگاه شریف ادامه داد:

او در دو مرتبه که در رقابت‌های المپیاد جهانی شرکت کرد، در هر دو بار موفق به کسب مدال طلا گردید. لذا او به دنبال کسب دو مرتبه مدال طلا توانست بدون پشت سر گذاشتن کنکور به دانشگاه راه یابد.

هنگامی که مریم میرزاخانی به عنوان محصل در دبیرستان مشغول به تحصیل بود، برخی از مقالات او منتشر گردید. او در زمان تحصیل در مقطع کارشناسی نیز بر روی یک یا دو مقاله دیگر نیز فعالیت داشت. ما نیز تلاش داشتیم او را مورد حمایت و یاری قرار دهیم که سرانجام این مقالات نیز به چاپ رسید.

نظریه جهانی ” مریم میرزاخانی”:

در ادامه دکتر محمودیان خاطرنشان کرد، با توجه به اینکه نظریه‌ای به اسم مریم میرزاخانی در دانشگاه‌های مختلف دنیا به دانش آموزان تدریس می‌شود، واقعیت چنین بود که او پیش از خارج شدن از کشور ایران تعداد سه مقاله را ارائه کرد که بازخوردهای مطلوبی به آن شکل گرفت.

حتی یکی از این مقاله ها در کتاب های درسی دانشجویان منتشر گردید. این مقوله در یک کتاب درسی تحت عنوان نظریه گراف ذکر شده و در بیشتر دانشگاه‌های آمریکا و سایر کشورهای دنیا به دانشجویان آموزش داده می‌شود که به اسم «‌مریم میرزاخانی»‌ شناخته می شود.

هنگامی که مریم در دانشگاه شریف در مقطع کارشناسی مشغول به تحصیل بود، حتی چند واحد درسی مربوط به دوره کارشناسی ارشد را پشت سر گذاشته و خودش را در یک حوزه خاص محصول نمی‌کرد.

طبق اظهارات استاد، مریم میرزاخانی از همان هنگام شأن و منزلت برجسته و والایی را میان ریاضیدانان و انجمن‌های ریاضی برخوردار بود. عده کثیری در زمینه ریاضی او را به قیاس و سنجش با نامدارترین ریاضیدانان جهان همچون «‌امی نوتر» می‌گذاشتند و از این جهت در پیشینه و تاریخ علم ایران به یاد ماندنی است.

پژوهشکده ای برای نکوداشت مقام علمی این نابغه ایرانی:

استاد نامدار ریاضی دانشگاه شریف در ادامه صحبت‌های خود افزود:

با کمال تأسف در کشور ایران اقدامات برجسته و بزرگی جهت گرامیداشت و تحسین از جایگاه علمی مریم میرزاخانی صورت نگرفت.‌

لذا مدیران و مسئولین لازم است جهت فعال فعالیت در این حوزه و در قبال بسیاری از نخبگان جوان کشورمان در انجمن ریاضی ایران و دانشگاه شریف پیشگام شده و کارهایی همچون نامگذاری یک مرکز، یک موسسه تحقیقاتی یا بنیانگذاری یک پژوهشکده و … جهت گرامیداشت جایگاه علمی و اقدامات این دانشمند برجسته انجام دهند. مناسب است که مدیران و مسئولان در این عرصه نهایت مساعدت را داشته باشند.

علاوه بر این در گفتگویی که با دیگر اساتید ریاضی دانشگاه صنعتی شریف به نام دکتر بیژن طهوری زنگنه که مریم میرزاخانی در کلاس درس ایشان شرکت می‌کرد، اظهار داشت:

نخستین ایام دیدار و آشنایی من با پروفسور مریم میرزاخانی مربوط به هنگام برگزاری دوره‌هایی به نام “آشنایی با ریاضیات” بود که دوره‌های مذکور از سال ۱۳۷۵ در محل دانشگاه صنعتی شریف جهت محصلان و دانش آموزان با استعداد مقطع دبیرستان برگزار می‌شد تا سطح علاقه و گرایش آنها را جهت انجام تحصیلات در رشته ریاضیات بالا برده و در عین حال درس ریاضی در آنها بهبود یافته و مهارت بیشتری پیدا کنند. بدین ترتیب خانم مریم میرزاخانی نیز در این کلاس‌های آموزشی که تحت نظر من بود، شرکت می‌کرد.

نمره ۲۰ استاد به مریم:

در ادامه گفتگو، دکتر بیژن طهوری مریم میرزاخانی را به عنوان شخصیتی برجسته، اخلاق مدار، پرتکاپو و فروتن یاد کرده و بیان نمود، از جمله دروسی که ایشان در دانشگاه صنعتی شریف در کلاس‌های من شرکت داشتند، درسی به نام «نظریه احتمال» به حالت مطالعه انفرادی بود که شیوه آن به این صورت بود که دانشجویان بدون حضور فیزیکی در کلاس‌های درس، به بررسی و مطالعه موضوعات و مباحث درسی پرداخته و در این راستا استاد راهنما او را مورد یاری و حمایت قرار می‌دهد.

در این درس مریم میرزاخانی موفق شد نمره ۲۰ را از من دریافت کند. هرچند ایشان در زمان تحصیل در دانشگاه واحدهای کثیر و متعددی را با من پشت سر گذاشته و ارتباط علمی پیوسته‌ای را در کنار هم داشتیم.

در عین حال استاد ریاضی دانشگاه شریف بیان نمود:

حتی پس از پایان یافتن تحصیلات ایشان از دانشگاه شریف، همچنان ارتباط علمی من و مریم میرزاخانی برقرار بود.

لذا زمانی که ایشان توانست مدرک دکترای خود را از دانشگاه هاروارد کسب نموده و همچنین بورسیه دانشگاه پرینستون به او تعلق گرفت، درخواست ویزا جهت اقامت در کشور آمریکا انجام داد که این موضوع به مدت هفت ماه به طول انجامید. ولی در این دوران مریم میرزاخانی در کشور ایران همچنان مشغول تحقیقات و مطالعات علمی بود.‌

دوری از جنجال های رسانه ای:

در حالی که دکتر زنگنه با صراحت بیان نمود، پروفسور مریم میرزاخانی هیچگونه رغبت و گرایشی جهت قرار گرفتن در مرکز توجه رسانه‌ها نداشت، اضافه کرد:

با کمال تاسف از حدود چهار سال گذشته ایشان دچار بیماری سرطان بودند که هرچند در این سال‌ها پرقدرت، مستحکم و امیدوار به کارهای خود ادامه می‌دادند.

لذا تعدادی از اقدامات شامخ و مهم علمی او همانند کسب جایزه فیلدز و آموزش و رسیدگی به دانشجویان در زمان بیماری او صورت گرفت. ولی تنها مسئله‌ای که از آن اجتناب داشتند، چنین بود که در حوزه عمومی و رسانه‌ای قرار نگیرد.

این موضوع به حدی بود که حتی پس از کسب جوایز متعدد به جهت روحیه خاص خود، در رویکردهای جنجالی و توجه رسانه‌ای ورود نکرد.

استاد مریم میرزاخانی در مابقی بیانات خود خاطرنشان کرد، پس از آنکه ایشان توانست جایزه بزرگ ریاضی فیلدز را کسب نماید، پیوسته از توجه در حوزه رسانه‌ها و نشریات به شدت روی گردان بود. لذا حتی پس از دریافت جایزه و سفری که به ایران داشتند، تلاش داشتند روابط خود را فقط منحصر به دیدار و ارتباطات خانوادگی نمایند.

همچنین ایشان در هنگام اقامت در کشور آمریکا نیز به هیچ وجه علاقه‌ای به مورد توجه قرار گرفتن نداشته و فقط جایزه‌های علمی و سمت‌های علمی را قبول می‌کردند. در این راستا هرگونه اعطای جایزه و مراسمات تقدیر و سپاس غیرعلمی اجتناب کرده و در آنها شرکت نمی‌کرد.

در مجموع پروفسور مریم میرزاخانی در هیچ جمعی به استثنای مجالس علمی حضور نیافته و چیزی که برای او اهمیت داشت، برخورداری از آرامش و ادامه دادن به تلاش‌ها و فعالیت‌های علمی بوده است.

دکتر زنگنه اظهار داشت:

مریم میرزاخانی هیچ گفتگویی را با هیچ یک از نشریات و رسانه‌های داخل کشور و یا خارجی نداشته است. حتی خاطرم هست یکی از استادان دانشگاه امیرکبیر گفتگویی را در حوزه علمی با ایشان داشته و مقرر بود این مصاحبه در خبرنامه انجمن علمی کشور انتشار یابد.

در شرایطی که ایشان متن مصاحبه را تایید کرده بودند، ولی در ادامه از به چاپ رسیدن آن در خبرنامه صرف نظر کرده و علاقه نداشتند در حوزه رسانه‌ای به ایشان پرداخته شود.

استاد ریاضی با صراحت ادامه داد: نابغه و دانشمند برجسته مریم میرزاخانی دارای شخصیتی بسیار با اخلاق، با نزاکت و خاشع بودند.‌ ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری او به شکلی بود که در عین معرفی شدن به عنوان یک شخصیت نخبه، روابط خود را با دوستان سال‌های دانش‌آموزی و دانشجویی خاتمه نداده به حالتی با دیگران مواجه نمی‌شد که دیگران پی ببرند با یک شخصیت نابغه و بی‌نظیر روبرو هستند.‌

جهان شخصیت بزرگی را از دست داد:

در این مصاحبه به نزد دکتر محمود فتوحی ریاست دانشگاه صنعتی شریف رفتیم که ایشان به دنبال درگذشت پروفسور مریم میرزاخانی دانشمند و نابغه برجسته ریاضی دنیا بیان کرد:

زمانی که من به گروه آموزشی دانشگاه صنعتی شریف ملحق شدم، پروفسور میرزاخانی در کشور آمریکا مشغول تحصیل بوده و ارتباط من با ایشان از نزدیک نبود، ولی آگاهم زمانی که خانم میرزاخانی در سال سوم مقطع متوسطه تحصیل کرده و هنوز به دوره پیش دانشگاهی راه نیافته بود، جهت شرکت در آزمون‌های المپیاد جهانی ریاضی به خارج از کشور رفته و توانست در المپیاد جهانی مدال طلا را کسب نماید. پس از آن در دانشکده ریاضی دانشگاه صنعتی شریف حضور یافته و به تحصیلات خود ادامه داد.

خاطرنشان کرد، با توجه به اینکه دکتر مریم میرزاخانی یکی از نخبه‌ها و نوابغ ریاضی بوده، توانست از جمله مهم‌ترین جایزه علمی در حوزه ریاضی به اسم جایزه فیلدز را به خود اختصاص دهد که این جایزه هم سطح جایزه نوبل می‌باشد.

در ادامه افزود:

با وجودی که من دیدار نزدیکی با ایشان نداشتم، ولی همه اساتید او اذعان داشتند، مریم میرزاخانی دارای شخصیتی بسیار فروتن و در حالی که از جهت علمی به شدت بی‌نظیر و شامخ بود. به عبارت دیگر ویژگی‌های اخلاقی او فوق العاده بوده و قطع به یقین در جامعه علمی به ویژه در میان دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف شهرت داشت.

ریاست دانشگاه صنعتی شریف تصریح نمود:

بدون شک از دست دادن پروفسور مریم میرزاخانی ضایعه بزرگ و دردناکی برای جهان علمی بوده در آینده می شد از دستاوردها و موفقیت‌های بیشتر این دانشمند بهره گرفت.

ولی با کمال تأسف مرگ مجال بیشتری برای زندگی به او نداده و من از سوی خود و تمامی جامعه علمی دانشگاه صنعتی شریف رحلت ایشان را به جامعه علمی دنیا، تمامی اعضای دانشگاه صنعتی شریف و خانواده بزرگوارش عرض تسلیت می‌کنم.

دکتر فتوحی اضافه کرد:

آنگونه که من متوجه شدم، طی سال‌هایی که دکتر مریم میرزاخانی در کشور آمریکا مشغول به تحصیل بود، چندین مرتبه به کشور ایران بازگشته و دستاوردها و پژوهش‌های علمی خود را با دانشجویان و اساتید کشورمان به اشتراک گذاشتند.

علاوه بر این بیشتر کسانی که از دانشگاه صنعتی شریف تحصیلات خود را به پایان رسانده‌اند، ارتباط خود را با این دانشگاه حفظ کرده و زمانی که ایشان در جایگاه استاد دانشگاه استنفورد مشغول به کار بود، با برخی از فارغ التحصیلان دانشگاه صنعتی شریف که در دانشگاه استنفورد فعالیت داشتند، روابط بسیار خوبی داشته و آنها را مورد حمایت قرار می دادند.

در عین حال دکتر میرزاخانی همچنان روابط خود را با اساتیدش در دانشکده ریاضی دانشگاه شریف ادامه داده و ارتباط مطلوبی با آنها داشت.

مریم تجسم هر آن چیزی بود که یک ریاضیدان و دانشمند باید باشد:

در کنار مطالب نقل شده از سوی نشریات و رسانه‌های داخل کشور، بسیاری از اشخاص برجسته خارجی نیز در مواجهه با خبر وفات پروفسور مریم میرزاخانی بازتاب‌هایی داشتند.

برای نمونه مارک تسیر لاوین، ریاست دانشگاه استنفورد، همان دانشگاهی که مریم میرزاخانی در جایگاه استاد شروع به کار کرد، با منتشر کردن یک بیانیه وفات مریم میرزاخانی را حزن انگیز دانسته و بیان نمود:

او یک ریاضیدان، فرضیه پرداز برجسته و همچنین فروتن بود که تنها به این جهت راضی به کسب جوایز می‌شد که این موضوع برای سایر زنان دنیا انگیزه زیادی را به دنبال داشته و راه او را ادامه دهند.

مریم در مدت کوتاهی از بین ما رفت، ولی اثرات مهم و ماندگار او بر روی هزاران زنی که به عنوان الگو از مریم میرزاخانی در دنبال کردن مسیر علمی تبعیت می‌کردند، ماندگار خواهد بود.

او اضافه کرد:

جایگاه او به منزله یک دانشمند و تأثیر برجسته و بنیادی او بسیار با اهمیت و مستحکم بوده و همیشه جای او در این مکان، دانشگاه استنفورد و همه دنیا گرامی و خالی خواهد ماند.

از دیگر استادهای ریاضی دانشگاه استنفورد به نام استیون کرشهف که به عنوان همکار پروفسور مریم میرزاخانی فعالیت داشت، بیان نمود: موضوعی که باعث خاص شدن میرزاخانی گردیده و به شدت او را از سایر ریاضیدانان متفاوت می‌کرد، ریشه‌دار بودن، خلاقیت و ابتکار عملی بود که او در زمینه مرتبط کردن بسیاری از رویدادها و مسائل داشته است.

همچنین رالف ال کوهن و باربارا کیمبال براونینگ، اساتید ریاضی دانشگاه استنفورد و همکاران پروفسور مریم میرزاخانی در برابر رحلت میرزاخانی اظهار داشتند:

مریم به منزله یک همکار بی‌نظیر بود. او نه فقط یک محقق جسور محسوب می‌شد، بلکه به عنوان یک مشاور دکترای فوق العاده عمل می‌کرد.

به عبارت دیگر مریم تجسم هر موضوعی بود که لازم بود یک ریاضیدان و دانشمند از آن برخوردار باشد. این موارد شامل کوشش و شکیبایی در حل مسائلی که تاکنون لاینحل مانده و یا استنباط و درک موضوعاتی که تاکنون فهمیده نشده بودند. این موضوع نتیجه جستجوی فکری، لذت و خشنودی بود که مریم میرزاخانی از جزئی‌ترین دستاوردها احساس می‌کرد.‌

بدین ترتیب دکتر مریم میرزاخانی اولین زن ریاضیدان بزرگ دنیا محسوب می‌شود که توانست جایزه مدال فیلدز را کسب نماید. مدال مذکور به عنوان بالاترین و برترین جایزه علمی در رشته ریاضی بوده و آن را در جایگاه نوبل ریاضیات می‌شناسند.

برای هر چهار سال یک مرتبه مدال فیلدز به برترین ریاضیدانان جهان که در سن زیر چهل سال باشند، واگذار می‌شود. در سال ۲۰۱۴ میلادی پروفسور مریم میرزاخانی فارغ التحصیل دانشگاه صنعتی شریف در مقطع کارشناسی و همچنین در مقطع دکترا دانش آموخته دانشگاه هاروارد و استاد دانشگاه استنفورد، موفق به کسب این جایزه شد. خاطرنشان می‌کنیم ایشان طی سال‌های ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵ برنده مدال طلای المپیاد دانش‌آموزی ریاضی جهان بوده است.

پروفسور مریم میرزاخانی در جایی بیان نمود:

با وجودی که برنامه‌های کاری و علمی من به شدت وسیع است، ولی من از ریاضیات بسیار احساس لذت می‌کنم. چرا که در آن زیبایی و ظرافت ویژه‌ای وجود دارد.

او در سال‌های قبل از مرگ در کنار الکس اسکین از دانشگاه شیکاگو سعی در حل و فصل گروهی از مسائل ریاضی بود که بیشتر آنها نزدیک به صد سال است که مورد بحث و جدل فیزیکدانان قرار داشته و از جمله آنها مسئله مسیر یک توپ بیلیارد در یک میز چند ضلعی می‌باشد. با کمال تأسف تقدیر و دست اجل فرصت نداد این بانوی نخبه و پیشگام ایرانی به ادامه فعالیت‌های علمی خود بپردازد.

درگذشت

در ایام تیر ماه سال ۱۳۹۶ شمسی خبر رسید، مریم میرزاخانی دانشمند و نابغه ریاضی به جهت ابتلا به بیماری سرطان در یکی از بیمارستان‌های کشور آمریکا بستری شده و تحت معالجه است. گویا از چهار سال گذشته بیماری سرطان پستان در وجود او تشخیص داده شده و در آن هنگام این ناراحتی حتی تا مغز استخوان‌های او نیز رسوخ کرده بود.

به همین دلیل پدر و مادرش جهت رسیدگی و نگهداری از او عازم کشور آمریکا شدند.‌ سرانجام در تاریخ بیست و سوم تیرماه سال ۱۳۹۶ که مریم میرزاخانی در سن چهل سالگی بود، در بیمارستانی از ایالت کالیفرنیا دار فانی را وداع گفت.

اخبار مربوط به رحلت این دانشمند نامدار و برجسته ریاضی به مدت یک روز در بیشتر نشریات و رسانه‌های جهانی منعکس گردید. اعلام خبر مذکور در سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی و بازتاب‌های وسیعی که در برابر این رخداد دردناک و تأمل برانگیز ایجاد می‌شد، به قدری شدت داشت که هشتگ اسم مریم میرزاخانی در آن روز به رقم دهم توییتر رسید.

مریم میرزاخانی این نخبه ریاضی با همه جسارت، اشتیاق و امید زیادی که در خود داشت، پس از گذشت چهار سال قرار گرفتن تحت درمان و معالجات دشوار و طاقت فرسا که به ندرت کسی از آن اطلاع داشت، در برابر این بیماری تسلیم شد. لذا موفقیت‌های برجسته و ابتکارات علمی‌اش را در برابر مرگ نابهنگام و زودرس واگذار کرد.

همسر مریم میرزاخانی در خصوص او بیان کرده:

پس از آنکه پزشکان بیماری سرطان را در وجود او تشخیص دادند، مریم گفت که جریان زندگی هیچ عدالتی ندارد. هنگامی که در یک خانواده ایده آل و با داشتن هوش و استعداد زیاد متولد شدم نیز عادلانه نبود. به همین دلیل هم اکنون هیچ اعتراضی در این زمینه ندارم. او دارای یک برنامه شفاف بوده و به طور کامل آگاه بود، قصد انجام چه کاری را دارد.

زمانی که دیگران او را سرمشق خود می‌خواندند، از خودم سوال می‌کردم چگونه امکان دارد؟! چرا که دنباله‌روی از او چندان سهل نبود. از آن جهت که او انسان ویژه‌ای و دارای ذهن پرقدرت بوده و کاملاً آگاه بود از حیات و زندگی به دنبال چه چیزی است.

با وجودی که مریم میرزاخانی بسیار سریع از میان ما رخت بر بست، ولی نقش بسزایی که وجود و زندگی او بر روی تعداد کثیری از زنان دنیا به جا گذاشت تا با پیروی از او به انجام تحصیلات در رشته ریاضی و علوم وارد شوند، ماندگار خواهد بود.

با توجه به اینکه دختر مریم میرزاخانی در کشور آمریکا سکونت داشت، لذا پیکر این دانشمند بزرگ در آرامگاه لاس گاتوس مموریال پارک (Los Gatos Memorial Park) واقع در شهر سن خوزه از ایالت کالیفرنیا طی یک مراسم مختصر و خصوصی تدفین شد.

سال‌های گذشته مریم میرزاخانی در یک گفتگو اظهار داشت: جهت متوجه شدن زیبایی و جلوه‌گری ریاضیات لازم است تا انرژی و کوشش داشته باشید. در عین حال او با صراحت گفته بود، برایش اهمیت ندارد دخترش در آینده به عنوان ریاضیدان فعالیت کند یا خیر و در ادامه افزود:

امید دارم دخترم و در مجموع تمامی کودکان نگاه جدی‌تری را نسبت به ریاضی داشته باشند. همچنین در زمره کسانی نباشند که تا صحبت از ریاضی به میان می‌رسد، روی خود را برگردانده و بیان ‌کنند ما از ریاضی هیچ چیزی سرمان نمی‌شود. چرا که اغلب مردم موقعیتی را برای خود اختصاص نمی‌دهند تا در زمینه ریاضی تفکر کنند. در شرایطی که ریاضی تأثیر زیادی در صحیح فکر کردن انسان‌ها دارد.

این دانشمند نابغه در آخرین پستی که در شبکه فیسبوک خود منتشر کرد، چنین نوشت:

هرچه بیشتر روی ریاضیات وقت گذاشتم، بیشتر هیجان‌زده شدم.

پس از آنکه مریم میرزاخانی دار فانی را وداع گفت،مارک تسیر لاوین رئیس دانشگاه استنفورد در وب سایت این دانشگاه چنین مطلبی را منتشر کرد:

او از جمله ریاضیدانان و محققان برجسته، بی‌نظیر و فروتن بود که تنها به این منظور جوایز را کسب می‌کرد تا این موضوع سرمشقی برای سایر زنان باشد. او به سرعت از میان ما رفت، ولی اثراتی که بر زندگی هزاران زن به جا گذاشت تا با تاسی از او، تحصیلاتی را در حوزه ریاضیات سایر علوم انجام داده و پژوهش نمایند، همواره جاوید خواهد بود.

با هیدرودرم، پاکسازی پوستت رو حرفه‌ای و بی‌دردسر انجام بده

با آردن اکسپرتیج، روتین مراقبت از پوستت رو ساده و حرفه‌ای کن