بیوگرافی و زندگینامه مصطفی رحماندوست
وبسایت "فردای تازه" همان "تاروت رنگی" سابق می باشد.
بیوگرافی مصطفی رحماندوست
مصطفی رحماندوست به عنوان شاعر، نویسنده و مترجم کتابهای کودکان و نوجوانان در کشورمان مشغول به کار است، در اولین روز از تیر ماه سال ۱۳۲۹ متولد شد. او در جشنواره بین المللی شعر فجر و همچنین چهارمین دوره جشنواره شعر کودک ایران در جایگاه داور و نمایندگان هیئت علمی فعالیت میکرد.
همه ما کتابهای فارسی سالهای تحصیل در مدرسه و کودکی مان را با برخی اشعار برجسته و زیبا که در آن چاپ شده بود را به خاطر میآوریم. همانطور که گفتیم مصطفی رحماندوست کی از شعرا و نویسندگان کتابهای گروه سنی کودک و نوجوان است که اغلب مردم او را به نام شاعر صد دانه یاقوت میشناسند.
به جرأت میتوان گفت اکثریت افراد دست کم یک مرتبه این شعر را با خود مرور کردهاند. به طوری که افزون بر سه نسل از کودکان و نوجوانان سرزمین ایران با اشعار این شاعر ارزشمند خاطرهسازی کردهاند.
خلاصه زندگینامه
تاریخ تولد: ۱ تیر ۱۳۲۹
محل تولد: همدان، ایران
پیشه: نویسنده، شاعر، مترجم
آثار برجسته: شعر و ادبیات کودک و نوجوان
همسر: آذر رضایی؛ معلم، نویسنده و مترجم
خویشاوندان: مجتبی رحماندوست (برادر)
زندگینامه
زندگی شخصی و خانواده:
مصطفی رحماندوست شاعر مشهور ایرانی در سال ۱۳۲۹ در شهر همدان چشم به جهان گشود. دورانی که او در کلاس پنجم ابتدایی مشغول به تحصیل بود، متوجه شد که قریحه شعر سرایی دارد. از نخستین اشعاری که او شروع به حفظ کردن آنها نمود، شعرهای مثنوی مولوی بود که برخی اوقات مادرش آنها را با خود تکرار میکرد.
بدین ترتیب علاقه و اشتیاق او به شعر از همان سالهای بچگی با شعرخوانی مادرش و خواندن پدرش از روی دیوان صامت بروجردی در او شکل گرفت. به طوری که وقتی به سن ده سالگی رسید، نخستین شعر خود را سرود.
این شاعر عزیز در خصوص پدرش اینگونه سخن گفته است:
با وجودی که پدرم از قدرت جسمی زیادی برخوردار بود، ولی به هنگام خواندن اشعاری با موضوع کربلا به سرعت اشک از دیدگانش جاری میشد. در نظر من که او را شخصی قدرتمند و پرتوان میدانستم، دیدن این چهره اشک آلود باعث حیرتم میشد. بسیار کنجکاو بودم نسبت به آن واژههای سیاه رنگی که بر روی کاغذ دیوان صامت و قمری درج شده بود، آگاهی یابم که چه قدرتی در آنها وجود دارد که پدر دلاور و قدرتمند مرا به گریه انداخته است.
این عوامل سبب گردید مصطفی رحماندوست بلافاصله پس از آموزش خواندن و نوشتن، تلاشی در جهت خواندن اشعار این دو دیوان نماید. به طوری که او در مدرسه یکی از ارکان اصلی مشاعره بوده و حافظ خوانی میکرد. همچنین اشعار حافظ را از بر مینمود. پس از آنکه او دوران شش ساله ابتدایی را به پایان برد، به مقطع متوسطه راه یافت.
در ادامه او سه سال اول دبیرستان را در مدرسه ابن سینا پشت سر گذاشت.
مصطفی رحماندوست در خصوص کتابخانه دبیرستان ابن سینا چنین گفته است:
این مدرسه دارای کتابخانه بسیار مجهز و مطلوبی بود، ولی گرفتن کتاب از آنجا با دشواری همراه بود. ولی من بسیاری از کتابهای آنجا را مطالعه کردم. همچنین مطالبی که در این کتابخانه وجود نداشت را به واسطه کرایه کردن کتاب از کتاب فروشیها و خواندن آنها در کوتاهترین زمان برای خودم جبران میکردم.
قیمت کرایه کتاب شبی یک ریال بود. در عین حال مضمون برخی از کتابها را از بچههای همسن و سال و مشتاق به کتاب میشنیدم تا به این ترتیب هزینه کمتری را برای کرایه بپردازم.
در ادامه مصطفی رحماندوست جهت تحصیل در سه ساله دوم مقطع دبیرستان به مدرسه امیرکبیر رفته و رشته ادبی را در آنجا دنبال کرد.
او همزمان با تحصیل در مقطع دبیرستان بنا به ترغیب و تشویق پدرش، مدتی به فراگیری دروس حوزوی پرداخت. در این دوران او در حضور سه آموزگار تعلیم دید که برجستهترین آنها یک طلبه افغانی بود که درس سطح را نزد او به پایان برد. مصطفی رحماندوست در واپسین سالهای تحصیل در دبیرستان به رشته موسیقی و نقاشی علاقمند گردید.
هرچند که او رشد و پیشرفتی در زمینه نقاشی حاصل نکرد ولی در زمینه موسیقی به جایی رسید، در مراسماتی که در دبیرستان اجرا میشد، سنتور مینواخت.
عشق و علاقه این شاعر کشورمان در سالهای نوجوانی به کتاب به اندازهای شد که در مقطع دوم دبیرستان که رشته ادبی را فرا گرفته و مجهز به کتابخانه نبود، اقدام به ساخت یک کتابخانه کرد. او قبل از آنکه به صورت رسمی و حرفهای در زمینه ادبیات کودک کار خود را آغاز کند، در حوزههای مختلفی همچون تزریقات و پانسمان، کارگری ساختمان، سیمکشی و … به کار مشغول شد.
تحصیلات و سوابق:
مصطفی رحماندوست تحصیلات خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران به پایان برد. با وجودی که در این دوران او مدتی از تحصیل فاصله گرفت، ولی در نهایت توانست مدرک دکترای خود را در این رشته دریافت کند.
او در یک گفتگو بیان نمود: من جهت ادامه تحصیل در سال ۱۳۴۹ به تهران نقل مکان کرده و رشته زبان و ادبیات فارسی را برای خود انتخاب کردم. زندگی در تهران شرایطی را برای من مهیا نمود تا با اساتید برجسته و نامداری همچون دکتر علی شریعتی، استاد مرتضی مطهری و دکتر بهشتی آشنا شده و در کلاسهای درس و مجالس و دورهمیهای ادبی هنری آن دوران شرکت کنم. بدین ترتیب مفتخر شدم تا مطالب ارزنده و مهمی از کوه دانش و علم و خرد این علما و بزرگواران را بیاموزم.
مصطفی رحماندوست در خصوص اولین نوشتههای خود این گونه اظهار داشته:
هنگامی که من به عنوان محصل در دبیرستان تحصیل میکردم، توانستم اولین نوشتهام را به چاپ برسانم. آن را در یک نشریه محلی منتشر کردم و نه مجلهای که مختص بچهها باشد. در زمان تحصیل در دانشگاه اشعار و داستانهای متعددی را نگاشته و چاپ کردم.
همه آنها مناسب بزرگسالان بود. ولی در واپسین ایام دوران دانشجویی، شناخت مضاعفی نسبت به ادبیات کودکان و نوجوانان یافته و مصمم شدم راهم را در این مسیر ادامه دهم. به طوری که شروع به خواندن موضوعات روانشناسی نمودم، در زمینه ساده نویسی فعالیت کردم، به بررسی و مرور کتابهای بچهها پرداختم، به عنوان آموزگار بچهها فعالیت داشته و در چند محل تدریس کردم. در وهله اول شروع به نگاشتن داستانهای سربداران و خاله خودپسند نموده و در ادامه شعر گفتم.
پس از آنکه در رشته زبان و ادبیات فارسی در مقطع لیسانس از دانشگاه تهران فارغ التحصیل شدم، در جایگاه کارشناس کتابهای خطی در کتابخانه مجلس شروع به کار کرده و پس از آن در حوزههای دیگری همچون مدیر مرکز نشریات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، مدیر مسئول نشریات رشد، سردبیر رشد دانش آموز، سردبیر و پدیدآورنده سروش کودکان و نوجوانان، سردبیر مجله شهرزاد قصهگو مشغول به کار شدم.
این شاعر برجسته به مدت سه سال پیاپی مسئولیت مدیر کل دفتر مجامع و فعالیتهای فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را بر عهده داشت.
این حوزه فرصتی را برای او پدید آورد تا بتواند خدمات جدیدی را به ادبیات کودک و نوجوان ارائه کرده و طبق ادعای خودش، این بار ادبیات منتخب کودک و نوجوان را به سایر زبانهای رایج دنیا انتقال دهد. در عین حال مصطفی رحماندوست در جایگاه مدرس داستان نویسی و قصهگویی در دانشگاههای کشور آموزش میداد.
این شاعر در سال ۱۳۷۱ تحصیلاتش را در رشته زبان و ادبیات فارسی ادامه داده و پس از به پایان رساندن دوره کارشناسی ارشد، موفق به کسب نشان درجه یک هنری دکترا شد. در ادامه او پس از بازنشسته شدن از منصبهای دولتی، به عنوان مدیر گروه شکوفه در بخش کودکان و نوجوانان انتشارات امیرکبیر و مشاور رئیس کتابخانه ملی ایران مشغول به کار شد.
همچنین او پایگاه اینترنتی کتابخانه ملی کودک و نوجوان ایران را بنیانگذاری کرده و آن را به کار انداخت. بدین ترتیب او موفق شد تا دهمین سالگرد آغاز به کار پایگاه مذکور، متن جامع و کاملی از بیست و چهار هزار عنوان کتاب کودک و نوجوان را جهت محققان و پژوهشگران در دسترس قرار دهد.
مصطفی رحماندوست عضو اصلی هیئت داوران جشنواره بین المللی فیلم کودکان و نوجوانان اصفهان بوده و در عین حال در جشنواره بینالمللی تئاتر کودکان و نوجوانان همکاری میکرد.
این شاعر توانمند کشورمان یکی از اعضای هیئت داوری کتاب سال در جشنوارههای کتاب و مطبوعات کودکان بوده و همچنین به عنوان عضو شورای موسیقی کودکان و شورای کتاب کودک ایران نیز فعالیت میکرد.
او طی سالهای ۱۳۸۲ لغایت ۱۳۸۴ همزمان با مسئولیت وزارت محمد حسین صفار هرندی و همچنین یک دوره از مسئولیت وزارت علی جنتی در سالهای ۱۳۹۲ الی ۱۳۹۵ در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در جایگاه یکی از اعضای هیئت نظارت و سانسور پیش از چاپ کتابهای کودک و نوجوانان همکاری میکرد.
فعالیتهای پس از بازنشستگی:
مصطفی رحماندوست پس از آنکه به طور رسمی از کارهای دولتی بازنشسته شد، باز هم در زمینه کارهای متنوع مربوط به حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان به کار خود ادامه داد.
از جمله فعالیتهایی که او در این زمینه به انجام رساند میتوان به عهدهدار شدن مسئولیت مدیریت گروه شکوفه در بخش کودک و نوجوان انتشارات امیرکبیر و مشاور رئیس کتابخانه ملی ایران اشاره کرد.
او در سالهای انجام مشاوره، اقدام به راهاندازی پایگاه اینترنتی کتابخانه ملی کودک و نوجوان کشورمان کرده و پس از کار مداوم به مدت ده سال در این سمت، افزون بر بیست و چهار هزار کتاب را به واسطه این پایگاه اینترنتی در اختیار علاقمندان قرار داده است.
این شاعر برجسته و نام آور در عین حال با مشارکت آسان نشر، شرایط خواندن و خرید کتاب ها و نوشتههای خود را برای کودکان فارسی زبان در نقاط مختلف دنیا مهیا کرده است که به آسانی و در کوتاهترین زمان به آن دسترسی یابند.
مصطفی رحماندوست در شبکه های اجتماعی
اینستاگرام:
زندگی هنری
بهترین کتابها:
با نگاهی به زندگی و فعالیت مصطفی رحماندوست شاعر برجسته و نام آور ایرانی، مشاهده میشود که او افزون بر ۳۰ سال مداوم برای کودکان و نوجوانان کشورمان فعالیت کرده و همه اقدامات او ارتباط مستقیمی با ادبیات داشته است. او تا به اکنون بالغ بر ۳۱۴ اثر را در قالب مجموعه اشعار برای کودکان و نوجوانان نگاشته است.
همچنین به ترجمه قصه و کتابهایی در خصوص روشهای داستان سرایی و ادبیات کودک در ایران و جهان پرداخته و به چاپ رسانده است. خاطرنشان میکنیم کتابهای این اندیشمند افزون بر ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار نسخه میباشد. به طوری که برخی از نوشتههای او همچون داستان های دو لاک پشت تنها، بازی با انگشتها، سه قدم دورتر شد از مادر، دو تا عروس، دوتا داماد و غیره به سیزده زبان رایج دنیا برگردانده شده است.
مصطفی رحماندوست تا این لحظه بیشتر از صد و شانزده اثر قصه و سروده به انتشار رسانده است. در عین حال او کتابهای متعددی را برای گروه سنی کودکان و نوجوانان به زبان فارسی ترجمه کرده است.
این شاعر و نویسنده بزرگ جهت برگزیدن کتابها به منظور ترجمه، حساسیت زیادی لحاظ کرده و ملاکهای ویژهای را برای آن در نظر میگیرد که از جمله آنها تناسب و سنخیت دیدگاه و دنیای کتاب با طرز فکر، تمدن و فرهنگ ما میباشد.
از جمله کتابهای مجموعه پنج انگشت اثری از مصطفی رحماندوست شامل کتاب پنج تا انگشت بودند که … می باشد. این کتاب حاوی اشعار و داستانهای زیبا و جذابی در خصوص غذاها و بازی است. به طوری که نحوه بازی با انگشتها با آمیختن اشعار، داستان، نمایش و بازی برای کودکان بیان گردیده است.
در این کتاب تمرکز اصلی بر روی انگشتها قرار دارد. به طوری که با مطالعه هر کدام از سرودههای کتاب، انگشتان همانند هنرپیشگان زنده و متحرکی تبدیل میشوند که موجب خنده، قهقهه، بازی و یاد دادن مطالب جدید به کودکان میشود.
همچنین کتاب دنیا دنیا لالایی از مجموعه لالاییها و ترانههایی میباشد که توسط مصطفی رحماندوست برای گروه سنی کودکان به نگارش درآمده است. از آنجا که اشعار لالایی در کتاب مذکور بسیار تسکین دهنده هستند، لذا باعث میشوند با خواندن آنها کودکان بتوانند خواب ملایم و دلپذیری را داشته باشند.
در عین حال این سرودهها به جهت برخورداری از ضرب آهنگ موجب بهینه سازی و رشد مهارتهای کلامی در کودکان میگردد. در این کتاب بسیاری از سخنان کودکان معاصر به همراه موسیقی ایرانی عرضه شده است.
اثر دیگری از مصطفی رحماندوست مجموعه مثلها و قصهها بوده که برای کودکان و نوجوانان منتشر شده است. این مجموعه حکایتی را نقل میکند که در پس هر یک از ضرب المثلهای ایرانی نهفته است.
هر یک از کتابهای موجود در این مجموعه به نام یکی از ماههای سال نامگذاری شده و به این ترتیب کودکان و مخاطبان از اصل و ریشه تمدن و فرهنگ ایرانی شناخت مییابند.
مصطفی رحماندوست در کتاب کوچولوی زیبا شعر و نظم را برای خردسالان در کنار هم درج کرده است. خواندن کتاب مذکور برای بچههای خردسال، باعث میشود تا آشنایی بیشتری با محیط اطرافش پیدا کند.
کتاب بابا آمد، نان آورد نوشته دیگری از مصطفی رحماندوست بوده که توسط علی خدایی تصویر نگاری شده و در انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به چاپ رسیده است. مجموعه این کتاب شامل اشعار دلپذیری است که جریان زندگی و جذابیتهای آن را نقل میکند.
سبک نگارش و دیدگاهها:
از جمله بارزترین و منحصر به فردترین خصوصیات آثار مصطفی رحماندوست، ساده و روان بودن آنهاست. به طوری که او با گویش ساده شروع به صحبت با کودکان کرده و همین امر موجب شده تا همه آثارش همانند داستانها، سرودهها و ترجمهها بسیار برای کودکان ملموس شود. همچنین بیان خالصانه و پر محبت او موجب شده تا کودکان ارتباط نزدیکتری با او برقرار کرده و از مطالعه و شنیدن آثارش احساس شادمانی کنند.
گویش سهل و روانی که مصطفی رحماندوست در آثار خود بهره گرفته، از جنبههای دیگری نیز موثر است. او با آمیختن گویش ساده و شرح ضرب المثلهای ایرانی به شکل داستان، برای شناساندن تمدن و ادبیات کشورمان ایران با قدمت هزاران ساله به کار گرفته است.
لذا چه مسیری مناسبتر از داستان سرایی و شنیدن است؟ هنگامی که این شاعر مجموعه مثلها و قصههایش را منتشر نمود، بیانگر مهارت و شایستگی او در به انجام رساندن این رسالت بوده است.
مصطفی رحماندوست از نگاه دیگران:
در حقیقت مصطفی رحماندوست از اشخاص سرشناس و مشهور در زمینه ادبیات کودکان و نوجوان ایران میباشد. لذا فروزنده خداجو کتابی را به رشته تحریر درآورده که نام آن را «در جستوجوی کودکی؛ جلوههایی از زندگی و اندیشههای مصطفی رحماندوست» گذاشته و به این شاعر برجسته پرداخته است.
او در این کتاب جریان زندگی و نوشتههای او را مورد پژوهش و بررسی قرار داده و اقدامات و فعالیتهای گسترده و فراوان او را در حوزه ادبیات کودک و نوجوان که بسیار به آن علاقمند بوده، شرح داده است.
آثار
مصطفی رحماندوست به عنوان نویسنده و شاعر اهل ایران تا به اکنون تعداد سیصد و چهارده نوشته را در قالب مجموعه اشعار برای کودکان و نوجوانان نگاشته و به ترجمه قصههای کودکان و نوجوانان و کتابهایی در خصوص فنون و روشهای داستان سرایی و ادبیات کودکان در ایران و جهان پرداخته و به چاپ رسانده است.
تعداد نسخههای چاپ شده او افزون بر شش و نیم میلیون کتاب بوده که در میان آنها کتابهای قصه دو لاک پشت تنها، بازی با انگشتها، سه قدم دورتر شد از مادر، دو تا عروس، دو تا داماد و … به سیزده زبان رایج دنیا ترجمه شده است.
برخی از کتابها و آثار برجسته و مشهور مصطفی رحماندوست شامل این کتابها هستند:
| ردیف | عنوان اثر / موضوع |
|---|---|
| ۱ | فرهنگ آسان: دانشنامه ویژه کودکان و نوجوانان |
| ۲ | فوت کوزهگری: مجموعهای ارزشمند از ضربالمثلهای ایرانی |
| ۳ | ترانههای نوازش |
| ۴ | ترانههای نیایش |
| ۵ | لالاییها: شامل مجموعهای از لالاییها که از جمله «لالایی عاشورا» و «گنجشک لالا» |
| ۶ | مجموعه شعرهای «قصههای پنج انگشت» و «بازی با انگشتها» که ریشه در ادبیات فولکلور ایران دارد. |
| ۷ | مجموعه شعر «دوستی شیرین است» |
| ۸ | هیچانهها |
| ۹ | سفید بود، سفید تنها بود |
| ۱۰ | این تریزی، آن تریزی |
| ۱۱ | ریشهها در خاک، شاخهها در باد |
| ۱۲ | زیباتر از بهار |
| ۱۳ | صد دانه یاقوت |
| ۱۴ | باغ مهربانیها |
| ۱۵ | قصهگویی، اهمیت و راه و رسم آن |
نکته قابل توجه چنین است که این نویسنده ایرانی برخی از کتابهایش را به واسطه امکانات آسان نشر که در کشور آمریکا به عمو مصطفی شهرت دارد، منتشر نمود که باعث شد قابلیت خواندن، گوش کردن و همچنین خریدن کتابها برای کودکان ایرانی در نقاط مختلف جهان به راحتی فراهم شود.
شعر معروف مصطفی رحماندوست به نام صد دانه یاقوت و برخی از سرودههای او در کتاب های فارسی سالهای ابتدایی کودکان درج شده و به دانش آموزان معرفی میشود.
فعالیتهای ارزشمند:
از جمله مواردی که مصطفی رحماندوست در طول سالها همت و تلاش زیادی برای آن به خرج داد، چنین بود که مسیر را جهت افرادی که از صمیم دل نگران کودکان بوده و سعی دارند تا به نحو احسن به اشعار و داستانهای کودکان و نوجوانان بپردازند، باز و هموار کند.
لذا دورههای متعددی جهت تدریس شعر و داستان برای جوانان علاقمند و پر استعداد برگزار کرد که به نقد و بررسی قصهها و اشعار زیادی پرداخت. او در حال حاضر همه تمرکز خود را به روی نوشتن و سرودن گذاشته و مشغول مهیا کردن یک بسته آموزشی گسترده و جامع برای کودکان شش ساله است.
در عین حال او اقدام به دایر و راهاندازی یک کتابخانه الکترونیکی کودکانه نمود که آن را دوستانه نام گذاشت. او سعی دارد در این کتابخانه الکترونیکی منتخب آثار نگاشته شده کودکان و نوجوانان را در این تارنمای جهانی بگنجاند تا به این ترتیب همه کودکان در سرتاسر جهان به آسانی قادر باشند به واسطه رایانه به کتابهای مورد علاقه خود دسترسی یابند.
دیدگاهها:
نکته قابل توجه چنین است که مصطفی رحماندوست به همراه ۱۴۰ هنرمند ایرانی در تاریخ بیست و دوم خرداد ماه سال ۱۳۹۲ اقدام به امضای یک بیانیه نمود که در کنار دیگر اصلاح طلبان و اعتدالگران با سپاس از انصراف محمدرضا عارف به سود حسن روحانی، در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲، از او پشتیبانی کردند.
مصاحبه
طبق گزارش منعکس شده از ایلنا، مصطفی رحماندوست امروز به سن ۷۰ سالگی میرسد. نکته حیرت آور چنین است که پس از برقراری تماس و بیان جمله تولدتان مبارک، بیان میکند من همچنان روزانه به مدت ۱۴ الی ۱۵ ساعت در پشت میزی که هم اکنون نشسته و با شما گفتگو میکنم، نشسته و به کار میپردازم.
او روزانه شروع به نوشتن سرودهها و داستانها کرده وکتابهایی را برای کودکان و نوجوانان ترجمه میکند. او مطالبی برای بزرگسالان نیز نگاشته است، ولی در آنها نیز موضوع کودکان را مطرح کرده است. چرا که در کتابهای بزرگسالان راه و روش چگونگی تبدیل شدن به یک داستان سرای متبحر را نقل میکند.
این نویسنده کشورمان همچنان باور دارد لازم است اسلوب و روشهای داستان سرایی را فرا بگیریم. چرا که یکی از راههای بالا رفتن سطح مطالعه، این موضوع است. بیشتر مردم مصطفی رحماندوست را به عنوان شاعر سرشناس شعر انار در کتابهای فارسی به یاد میآورند.
ولی در حقیقت شعر انار فقط یکی از سیصد و هفده کتاب شعری است که او تا به اکنون به چاپ رسانده است. درست است، این رقم را اشتباه نخواندهاید! به طور دقیق ۳۱۷ کتاب شعر دارد. همچنین او کتابهای فراوان دیگری در سایر زمینهها منتشر کرده که لازم است آنها را نیز در این ارقام اضافه کنید.
به این ترتیب متوجه میشوید انجام ۱۴ الی ۱۵ ساعت پشت میز نشینی و نوشتن مداوم، چه دستاورد عظیمی به همراه دارد. به این ترتیب مصطفی رحماندوست زاده همدان، امروز پا به دهه هشتم زندگیش گذاشته که پس از جابجا کردن عینک بر روی صورتش، خود را مهیای پاسخگویی به سوالات ما میکند.
در آستانه ۷۰ سالگی هستید؛ آغاز دهه هشتم زندگی. راستی چطور گذشت؟
خیلیخوب. واقعا رضایت دارم. هر آنچه در چنته داشتم به کار بستم. روزانه ۱۴ الی ۱۵ ساعت کار کردم. من تا این اندازه توانستم.
پیش از این هم شنیده بودم که روزی اینقدر کار میکنید. جوانترها هم اینطور کار نمیکنند …
آنها به علت شرایط جوانی هنوز متوجه نشدهاند که زمان کوتاه بوده و عمر میگذرد. در غیر این صورت آنها نیز همانند من به کار مشغول میشوند.
درباره آینده چه فکر میکنید؟ ۷۱ سالگی، ۷۲ سالگی تا آخر…
چندان فکرم را به آینده نمیگذارم. تنها امروز را در نظر میگیرم. لازم است امروز کارم را به طرز صحیحی به پایان برسانم. چنانچه فردا نیز در قید حیات باشم، حتماً باید آن را به درستی اجرا کنم.
شما را باید به عنوان یکی از شاعران کودکان دهه ۶۰ به حساب آورد. نسلهای بعدی هم شما را شاعر نسل خودشان به حساب آوردند؟
خوشبختانه من ارتباط خوبی را با سه نسل برقرار کرده و همچنان دارم. حتی با نسل پس از شما نیز در هر کجا مواجه شدم، متوجه شدم تا حدودی آثار من را مطالعه کردهاند.
شما بیش از چهار دهه است برای کودکان و نوجوانها مینویسید. اما خب امروز ۷۰ سالهاید و هر چه جلوتر آمدهاید، فاصله سنیتان با جامعه هدف نوشتنتان که بچهها باشند بیشتر شده است. این فاصله را چطور پر میکنید که مدام سختتر میشود؟
بسیار دشوار بود. چرا که نسلهای بعد از شما با شتاب بیشتری حرکت کردند. سعی دارم بگویم جلو رفتند، ولی در حقیقت مطمئن نیستم بگویم آنها به جلو رفته یا عقب رانده شدند. به هر شکل شتاب آنها زیاد بوده و برقراری ارتباط با آنها و استنباط مسائل و چالشهایشان مشکل بود.
احتیاجات کودکان مبتنی بر دو نوع است؛ گروه اول احتیاجهای همیشگی و اولیه بوده که موضوع بحث آن در گفتگوهای روانشناختی مرتبط به این گروه سنی بچهها بوده و مختص به کشور خاصی نبوده و همه جهان را در بر دارد. در همه جای دنیا کودکان به یک شیوه خیال پردازی میکنند و تنها نوع آنها متفاوت است. در عین حال همه بچهها در واکنش به فضای اطراف خود به یک روش ابراز حیرت کرده و تنها چیزهایی که در اطرافشان مشاهده میکنند، مختلف است.
ممکن است دلیلی که باعث شده بسیاری از مترجمان برخی از کتابهای مرا جهت ترجمه به سایر زبانهای دنیا بر میگزینند، چنین است که موضوعات حاکم بر مشکلات و مسائل معمول بچهها در همه جای دنیا را شامل میشود. ولی احتیاج نوع دوم، ملزوماتی است که کودکان در این کشور با خصوصیات ویژه خودشان دارند … احتیاجهایی برانگیخته از زمانه و عصر خودشان.
مفهوم این قسمت دشوارتر است. از آنجا که من همه عمرم را صرف بچهها کردهام، لذا فرا گرفتم چگونه شتاب خود را بالا ببرم که از کودکان جا نمانم. تلاش دارم همچنان بدوم. هرچند اطمینان ندارم که به موفقیت برسم. این موضوع را باید بچهها بگویند که آیا موفقیتی حاصل شده یا خیر.
اساسا با این مرزبندیهای دقیق بین نسلها و دههها موافقید؟
نقاط اشتراک متعددی میان آنها وجود دارد. نه تنها در یک دهه حتی احتمال دارد طی یک سال خصوصیات کودکان نسبت به سال آتی دستخوش تغییر شود. نویسندهای که مطالب خود را برای مخاطب خاص تهیه میکند، مخاطب قبلاً به او نیازهای خود را منعکس کرده است.
دشواری کار نیز در همین بخش است که به طور آشکار لازم است در پی برطرف کردن این احتیاجات باشد. با توجه به اینکه من نیز در طول این چهل و چند سال گذشته وقفه نداشته و از این شاخه به آن شاخه نرفته و تنها همه تمرکز خود را برای کودکان گذاشتم، به طوری که مداوم در دنیای کودکان بوده و در کنار آنها زندگی کرده و مطلب نوشتم، از آنجا که به آرزوها و مقاصدشان اندیشیده و مطالب لذت بخش و شادی آورشان را در نظر گرفتم، لذا سبب شد که از آنها جا نمانم.
این سالها برچسبهایی را به نسلها پیوست کردهایم؛ مثلا میگوییم این دهه هفتادیها بیخیالند یا میگوییم دهه هشتادیها و نودیها گودزیلا شدهاند! اینها به گوشتان خورده؟
بله من نیز آنها را شنیدهام.
البته به نظر میرسد وقتی به کودکان میگوییم گودزیلا، این، نوعی گودزیلای تحبیب است بهاصطلاح، چون وقتی میخواهیم بگوییم خیلی میفهمند و باهوشند این را اطلاق میکنیم. واقعا بچهها امروز باهوشترند؟
خیر به هیچ وجه. این عناوین و استفاده از این القاب جهت شرح احوال بچههای این نسل در نتیجه نداشتن فرهنگ و کم بودن دانش میباشد. این موضوع تنها مختص بچهها نبوده و این مطالب به نسل، عده، ساکنان یک شهر و یا نژادهای دیگر نیز اطلاق میشود. برای نمونه بیان میکنیم ساکنان فلان شهر بسیار تنگ نظر و خسیسند و اهالی شهر دیگر خوشگذران هستند. این موارد نسبتهای ناروایی است که به آسانی دیگران را سنجش و قضاوت کنیم. من به هیچ وجه موضوع قضاوت کردن دیگران را نمیپذیرم.
در بین همان افرادی که به آنها اتهام خساست یا خوشگذرانی میزنند، افرادی نیز وجود دارند که کاملاً نقطه عکس این تعاریف هستند. فکر نکنید که این موارد به ندرت بوده و یا مستثنی هستند و اصل کلی برقرار است. بلکه برعکس تعدادشان زیاد است. انسان، انسان است. از این رو افراد موجود در جامعه خصوصیات متفاوتی دارند.
این موضوع به قدری پیچ و خم دارد که میسر نیست آن را به یک نسل، ساکنان یک شهر و این موضوعات اطلاق نموده و جریان را آسان کرد. در رفتار و ویژگیهای یک انسان ژنتیک و سایر عوامل دخیل هستند. لذا نمیتوان ادعا کرد که یک دسته، یک نسل و یا اهالی یک شهر با این ویژگی هستند. چنین مطالبی نه کاربرد داشته و نه خدا میپسندد.
رکورددار فروش کتاب هستید؟ شما ۳۱۴ کتاب شعر منتشر کردهاید، واقعاً؟!
۳۱۷ اثر.
و میگویند که مجموع کتابهایتان تا کنون بیش از ۶.۵ میلیون نسخه فروش رفته است…
من تصور میکردم آمار فروش آنها شش و نیم میلیون تیراژ بوده است، ولی در حال حاضر چند نفر در این زمینه مشغول بررسی هستند تا آمار دقیق آن را حاصل کنند. لذا طبق بررسیهای صورت گرفته این رقم هشت میلیون را پشت سر گذاشته است. ولی از آنجا که هنوز خودم یقین نکردم، همان شش و نیم میلیون را اعلام میکنم.
چنین آماری برای یک قصهنویس و شاعر سابقه دارد؟
نمیدانم. بررسی نکردهام.
آخر گفتگو از مصطفی رحماندوست میپرسم امروز که شمع کیک تولدتان را فوت میکنید، دوست داشتید کدامیک از رفقای درگذشتهتان در کنار شما بودند در این جشن؟
در حین مدتی که با یکدیگر سخن میگفتیم به طور پیوسته خاطرات حسین ابراهیمی در ذهنم به نمایش در میآمد. او تبحر زیادی در مترجمی دارد. مسافرتی را با هم انجام دادیم. به شدت در امورات و کارهایش تلاش می کند. به تازگی اثر سوسن طاقدیس را کار کرده است.
احمدرضا احمدی میگفت سال ۱۳۱۹ سال خاصی است، چون من و مسعود کیمیایی و عباس کیارستمی و آیدین آغداشلو و… در این سال به دنیا آمدهایم. فهرست متولدان ۱۳۲۹ را هم که میدیدم، اسامی درخشانی میدیدم. شما چه ویژگی مشترکی دارید؟
بر حسب تصادف گفتگویی را با احمدرضا احمدی در این زمینه انجام دادیم.(با خنده) احمدرضا ظرافت و طنازی زیادی دارد. بهتر است تماس گرفته و از خودش سوال کنی.
دقیقا چه بپرسم؟
سوال کن هم اکنون که مصطفی رحماندوست نیز در سال ۱۳۲۹ متولد شده، خصوصیت دیگری به نظرت میرسد که به او اطلاق کنی؟ این موضوع را دو الی سه ماه گذشته برای او درج کردم. حالا شما تماس گرفته و در این زمینه نظر او را سوال کن. (ما با شاعر محبوب تماس گرفتیم، اما موفق به شنیدن صدایشان نشدیم البته.)
جناب آقای رحماندوست ،از نظر شما ادبیات کودک و نوجوان از سال های گذشته تا کنون چه تغییراتی کرده است ؟
در واقع در ادبیات کودک از هفت یا هشت سال قبل تا به حالا تغییر و تحولات زیادی صورت نگرفته است. ولی در مقایسه با سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی تغییرات چشمگیری داشته است. در آن دوران به ندرت در ادبیات ترجمه انجام میشد، ولی پس از گذشت زمان این موضوع تعادل یافت. چنانچه بخواهیم از نظر مضمون آن را تحلیل کنیم، پس از انقلاب ادبیات کودک بر روی موضوع تمرکز کرده و پیام خاصی را به مخاطب القا میکرد. بزار بیشتر جنبه پیام رسان داشت تا پرورش و آموزش مطلب جدید.
ولی به تدریج به این نقطه رسید که این روند مناسب نیست. چنانچه سعی داشته باشیم پیامی را به واسطه شعر به کودک بیان کنیم، لازم است به شکل غیر مستقیم انجام شود. در دوران قبل ادبیات کودک و نوجوان وجود داشت. ولی ادبیات مختص خردسالان نبوده و یا بسیار ناچیز بود. من تلاش کردم به ادبیات حوزه خردسالان نیز بپردازم.
در حال حاضر گروه سنی خردسالان مشتمل بر سه قسمت میشود و این موضوع در مقیاس سالهای قبل مبتنی بر دانش بیشتری است.
آیا کتاب هایی که در حال حاضر در حوزه ی کودک چاپ می شوند، رضایت بخش هستند ؟
این سوالی که شما مطرح کردید مشتمل بر انواع مختلف است.
۱. کتابهای کودکی که از جهت کار گرافیکی و صفحه آرایی در حد بسیار مطلوب و با کیفیت هستند.
۲. از جهت اشعار، گروه سنی کودکان رشد و پیشرفت زیادی صورت گرفته است.
۳. از منظر زبان چندان مطلوب نبوده و مسائلی در آنها وجود دارد. چرا که اکثر شعرهای کودکانه به گویش محاوره بیان میشود. این گویش ویژه خردسالان بوده و لازم است برای کودکان مناسب با زبان ملاک بندی شده شعر گفته شود.
۴. اگر از دیدگاه نسخههای چاپ شده آنها را بررسی کنیم، آمار بسیار تأسف باری وجود دارد. این رقم به این معناست که سطح مطالعه به شدت سقوط کرده است. با وجودی که کتابهای کودک به شدت متنوع شده است، ولی همچنان میزان مطالعه در آنها راضی کننده نیست. اغلب مردم هزینههای خود را برای کتابهای کمک درسی اختصاص میدهند که موجب شده توانمندی آنها جهت تهیه سایر کتابها کاهش یابد.
به عنوان یک فرد که در حوزه ی کودک به صورت تخصصی کار کرده است، از نظر شما برنامه های صدا و سیما برای کودکان چگونه است؟
فعالیتهای صدا و سیما به اندازه پنجاه سال از کودکان این عصر عقب مانده است. من معتقدم صدا و سیما هیچ برنامه مدونی جهت انتقال کودکان حتی از نقطه آ به نقطه بی انجام نداده است. با این موقعیت کودکان و خانوادههای آنها اولویتشان چنین است که به تماشای برنامههای کودکانه شبکههای خارجی نشسته و آنها را ترجیح میدهند.
چه پیشنهادی برای برنامه سازهای کودک دارید؟
عوامل و برنامه سازهای ایرانی در عرصه سینما و شبکههای کودک مهارت و تبحر زیادی در برنامهسازی دارند، ولی برنامه مطلوب ندارند. بهتر است اقدام به تشکیل یک اتاق فکر نموده و افراد برجسته و متفکر به دور از موضوعات سیاسی برنامههایی تهیه کنند که برای آتیه کودکان یک برنامه جامع و کلان ملی محسوب شود.
به طوری که بتواند کودکان را از نقطه آ به نقطه بی رسانده و قطع به یقین تنها منحصر به یک برنامه مذهبی و سیاسی نیست. لازم است ما برنامههایی تولید کنیم که به واسطه آنها، کودکان جهت حضور و فعالیت در اجتماع جهانی مهیا شوند.
از نظر شما یک ترانه ی کودکانه برای برنامه های ویژه کودک باید چگونه باشد؟
در ابتدا لازم است کاملاً متناسب با گروه سنی مخاطب تهیه شود.
دوم، کاملا منطبق با موسیقی اصیل ایرانی بوده و موسیقی دیگر کشورها در آن لحاظ نشود.
سوم، بسیار نشاط آور و مهیج باشد. چرا که از نیازهای اصلی و اولیه کودکان رسیدن به احساس خوشحالی و شادمانی است.
با هیدرودرم، پاکسازی پوستت رو حرفهای و بیدردسر انجام بده
|
با آردن اکسپرتیج، روتین مراقبت از پوستت رو ساده و حرفهای کن
|
خیلی برایم جالب بود. تا به حال از زندگی و آثار این استاد ارجمند مطلع نبودم هنر ایشان خیلی زیبا در زمینه کودکان شکل گرفته است. خیلی بیشتر از آن شعری که در کتاب درسی از ایشان حفظ بودم آثار ادبی دارند واقعا کیف کردم … ان شالله همیشه سلامت و موفق باشند باعث افتخار کشورمان ایران هستند